Sosyal Medya

Kürsü

M. Ali Akbulut: Düşman ve Düşmanlaştırma (11): Hakaret



İnsan sosyal bir varlıktır. Sosyal ilişkilere ihtiyaç duyar. Bu sosyal ilişkiler kapsamında evlenir, aile kurumu oluşturur. Okula gider, okul arkadaşları edinir. Çalışır, iş arkadaşları olur. Bir evde oturur, yerleşim yerinde mahallede çevre edinir. Kısacası sosyal ilişkileri de davranışlarıyla şekillenir. Davranışları da kimlik ve kişiliğini oluşturan bir şekilde ilişkilerine yansır.

Çevresiyle kurduğu ilişkileri yapıcı ya da yok edici hale getirmesi de davranışlarına bağlıdır. Konumuzun ana teması, insan ilişkilerini yıkan, yok eden, düşmanlaştıran davranışlardır. Bu yazımızda da insan ilişkilerini önemli oranda etkileyen bir davranış olan HAKARET üzerine kısa bir değerlendirme yapmak istiyoruz.

İnsanın çevresiyle olan ilişkilerini yok eden, yıkan davranışlardan biri HAKARET'tir. Hakaret, bir kişiyi ya da bir şeyi değersiz göstermenin ifade ediş tarzıdır. Kişinin, kabullenmediği durumlarda muhataba yönelik üstenci tepkisidir. Çevresine karşı güç gösterme hareketi, yanlış ve hatalarını gizleme çabasıdır. Bir şey ya da bir kişiye yönelik aşağılama, küçümseme tepkisidir. Bir şeyin ya da kişinin saygınlığını yok etme biçimidir.

Bir kişiye fiziksel bir şiddet uygulayamayanlar, "duygusal yumruk" denilen HAKARET'e başvurarak muhatabını ezmeye, incitmeye çalışırlar. Fiziken güçlü olmayan kişiler HAKARET'le sözle güçlü olma yoluna giderler.

Kişi, eksiklerinin, kusurlarının, yanlışlarının, korkularının, kendinde var olan ve görülmesini istemediği şeylerin başkaları tarafından bilinmesini istemediği zamanlarda başvurduğu bir davranıştır hakaret. Muhatabı psikolojik olarak ezmek, tahkir etmek, küçük düşürmek gibi hedefler taşır.

Kişi, karşısındaki kişide beklentilerini bulamadığı, taleplerini karşılamadığı, arzularını yerine getirmediği, tutkularını göremediği zamanlarda gücünü fiziken gösteremediğinde; güçsüzlüğünü, yetersizliğini, eksikliğini ya da kusurlarının görülmesini istemediği durumlarda dışa yansıttığı tepkisi HAKARET olur.

Hakaretin yandaşları var: Küfür, sövgü gibi. Fakat hakaret, küfür ve sövgünün alanlarının da dışına taşıyor. Hakarette, daha çok kişinin ya da şeyin değeri hedef alınarak onun değersizleştirilmesi, onurunun kırılması, incitilmesi hedeflense de, aslında hakaret edenin iç dünyasındaki eksiklerin, yetersizliklerin, becerisizliklerin, bilgisizliklerinin üstünün örtülmesi, saklanması amaçlanır. Bu yüzden hedef alınan kişiye; cinsiyetini ön plana çıkararak küfür ve sövgü nitelikli, bazen ruh halini dikkate alarak "deli", "aptal" nitelemesiyle, bazen "namussuz", "iffetsiz", "kalleş" gibi ifadelerle değerlerini hedef alarak, bazen "sonradan görme", "köylü", "taşralı" gibi statü nitelikli davranışlarını öne çıkararak, bazen dini, mezhebi, meşrebi gibi inançlarını dile getirerek, bazen vücut yapısı ya da eksikliklerini, bazen yetenek ya da becerilerindeki yetersizliklerini hedef alarak hakaret eder. Bazen eşek, hayvan, it gibi hayvanlara benzeterek, bazen hıyar, fasulye, kabak gibi bitkilere benzeterek, bazen Bursalı, Adanalı gibi bir mahalleye veya yere, bazen de Çingene, abdal gibi bir etnik yapıyı hedef alarak aşağılama amaçlı hakaretlerde bulunur.

Kişi, kendi yetersizlikleri ya da eksiklerinin, yanlışlarının bilinmesini, görülmesini istemediği için ya da var olan hatalarının, kusurlarının üstünün örtülmesi amacıyla öfkesini, duygusunu kontrol edemeyince en kolaycı davranış olarak hakaret etme yoluna başvurur. Kendinde var olan eksiklik karşısında, muhatabında var olan meziyetlere duyduğu öfke ve nefret de hakaretlere yol açabilir.

Bazen muhatabı tahrik amaçlı, bazen tehdit amaçlı, bazen kandırma amaçlı da hakaret olabilir. Hakaretler genelde özgüven sorunu yaşayan, kibirli, üstenci kişilerin muhatabı karşısında kontrolü kaybetmemek ve baskı kurmak amacıyla yaptığı bir davranıştır.

Sözlü hakaretler olabileceği gibi bedensel hareketlerle yapılan hakaretler de olabilir. Sözlü hakaretler küfür ve sövmeye kadar ulaşan bir seyir izleyebileceği gibi, bedensel davranışlardaki hakaretler görsel ve beden dili denilen jest ve mimiklerle de gerçekleşebilir.

Bazı toplumlarda ahlak kuralları ya da görgü kurallarıyla hakareti ayırmak gerekir. Bazen bu yönde yapılan, görgü kurallarına, geleneklere, kurallara uymama durumu da o topluma yönelik bir hakaret sayılabilir.

Eşler arasındaki ilişkide hakaretler ailenin dağılmasına sebep olurken, ikili ilişkilerde hakaretler kavga ile sonuçlanır.

İş yerinde üstlerin altlara yaptıkları küçük düşürücü, onur kırıcı davranışlarla psikolojik şiddet, psikolojik baskı yapmak; yıldırma, yıpratma, uzaklaştırma davranışlarıyla kendini gösterir.

Mahalle arkadaşları arasında, kişileri etrafında toplayarak üstünlük kurma amaçlı, baskı kurmak, hakimiyet ve kontrolü sağlamak adına kişi ya da kişileri farklı yönleriyle sürekli aşağılayarak, özgüveni yok edici davranışlarla bağımlılık sağlama yoluna başvurulur. Benzer durum okul arkadaşları arasında da akran zorbalığı olarak kendini gösterebilir. Lakap takarak, fiziki özelliklerinden yola çıkarak yapılan hakaretler, duygusal baskılar en sık başvurulan yöntemlerdir. Daha çok da güç gösterisiyle etrafına hakim olmanın bir yolu olarak görülmektedir.

Bir kişiye ya da bir şeye karşı öfke ve nefret duygusunu kontrol edemeyen kişiden hakkaniyetli ve doğru bir davranış beklemek mümkün değildir. Adil bir tavır içinde olması da mümkün değildir. Hatalarını, kusurlarını, korkularını, öfke ve nefret duyduğu kişiye karşı hakaret ederek yansıtabiliyor. Kontrol edilemeyen o öfke ve nefret duygusu, hakaretleri besler. Zamanla öfke ve nefret duyduğu kişiye karşı yıkıcı ve yok edici bir tavır almaya kadar gider.

Sosyal medya platformları hakaret için uygun zemin sunan yerlerdir. Son dönemlerde ekran karşısında yapılan bazı eğlence programlarıyla hakaret içerikli yayınların yaygınlaştığını görmekteyiz. Bu, kültürümüzde yaşanan değişimin küçük bir yansımasıdır. Ekran karşısında yaşanan bu hakaret içerikleri bir eğlence programı olarak görülmemelidir. Kamuoyuna açık yapılan bu programlar toplumun kültürünü, değerlerini de yok etmektedir.

Hal ve hareketlerimizin bizi bizden uzaklaştırmaması, hal ve hareketlerimizin bizi takvaya ulaştırması temennisiyle; sözlerimizin de eylemlerimizin de bizi "emin" kılması dileğiyle.

M. Ali Akbulut

2 Yorum

  1. Hüdaverdi demirdelen

    Ekim 17, 2025 Cuma 22:26

    Biz hakaret sövgü ve küfür olmadan kendini ifade etmede zorlanan bir toplumuz maalesef eğitim üstad yine damardan yakalamışsiniz yüreğine sağlık

  2. Ayşe ÖZDEN

    Ekim 17, 2025 Cuma 06:42

    İmamı Azama sormuşlar — Sen edebi nereden öğrendin. Cevaben demiş ki — Edepsizlerden. Evet herşey zıddıyla kaimdir O yüzden bu yazınızı bu babda değerlendirdiğimizde fevkalade bir yazı olmuş. Kaleminize kuvvet Allah razı olsun. Teşekkürler.

* İşaretli tüm alanları doldurunuz.

Tasarım ve Kodlama BEYRİBEY BİLİŞİM