Mehmet Beyhan: Trump - Xi görüşmesi ve Ortadoğu'nun tarihi tercihi

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında gerçekleşen son görüşme, uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Görüşmede ticaret savaşları, teknoloji rekabeti, enerji güvenliği, Tayvan meselesi, küresel tedarik zincirleri ve bölgesel krizler gibi kritik başlıkların ele alındığı belirtildi. Dünyanın en büyük iki ekonomik ve askerî gücünün gerçekleştirdiği bu temas, yalnızca Washington ile Pekin arasındaki ilişkiler açısından değil, küresel sistemin geleceği bakımından da önemli bir gelişme olarak değerlendirilmektedir. Çünkü bugün Amerika ile Çin arasında alınacak stratejik kararlar, dünya ekonomisinden enerji piyasalarına, güvenlik politikalarından diplomatik dengelere kadar geniş bir alanı doğrudan etkileme kapasitesine sahiptir.

Günümüzde uluslararası sistem giderek daha belirgin biçimde çok kutuplu bir yapıya dönüşmektedir. Amerika ile Çin arasındaki rekabet yalnızca ekonomik üstünlük mücadelesi deÄŸildir. Bu, aynı zamanda geleceÄŸin dünya düzeninin hangi ilkeler üzerine kurulacağına iliÅŸkin kapsamlı bir güç mücadelesidir. Bu nedenle iki süper gücün attığı her adım, Avrupa’dan Afrika’ya, Asya’dan “OrtadoÄŸu”ya kadar birçok bölgenin siyasal ve ekonomik geleceÄŸini doÄŸrudan etkilemektedir.

Özellikle enerji kaynakları, ticaret yolları ve jeostratejik konumu sebebiyle “OrtadoÄŸu”, bu küresel rekabetin merkezinde yer alan bölgelerden biridir. Ne acıdır ki zengin kaynaklara ve imkânlara raÄŸmen, “OrtadoÄŸu” halkları büyük bir sefalet ve istikrarsızlık yaÅŸamaktadır. Bunun temel nedeni; siyasal bütünleÅŸme eksikliÄŸi, ortak stratejik vizyon yoksunluÄŸu ve uzun vadeli bölgesel akıl üretememe problemidir.

Bugün “OrtadoÄŸu”daki siyasi liderler, tarihi bir tercih ile karşı karşıyalar. Ya bölgenin sahip olduÄŸu ekonomik kapasiteyi stratejik avantaja dönüştürerek halklarının refahını artıracak ve bunu kalıcı bir bölgesel iÅŸ birliÄŸi modeline tahvil edecekler. Ya da küresel güç mücadelelerinin çarkları arasında ezilecekler. Çünkü karşı karşıya oldukları devasa güçlere karşı, ancak ortak bir vizyon geliÅŸtirebilirlerse, daha bağımsız ve belirleyici aktörler olabilirler.

Bölge ülkelerinin uzun yıllardır yaşadığı en büyük sorunlardan biri, kendi iç rekabetlerini aşacak ortak bir stratejik zemin üretememeleridir. Mezhep farklılıkları, etnik gerilimler ve kısa vadeli iktidar hesapları çoğu zaman dış müdahalelerin etkisini kolaylaştırmış ve enerjisini kendi içinde tüketmesine neden olmuştur.

Dolayısıyla bugün karşı karşıya oldukları tablo, hiçbir ülkenin tek başına güvenlik, kalkınma ve istikrar üretemeyeceÄŸini açık biçimde göstermektedir. Daha da önemlisi, OrtadoÄŸu’nun geleceÄŸi yalnızca askerî dengelerle deÄŸil, aynı zamanda nasıl bir medeniyet tasavvuru ortaya koyacağıyla da belirlenecektir. Yani adalet, insan onuru, siyasal meÅŸruiyet ve toplumsal dayanışma gibi deÄŸerleri, yeniden merkeze almayan hiçbir güç projesi kalıcı olamayacaktır.

Daha önceki yazılarımızda da ifade ettiÄŸimiz gibi; tarih yalnızca silahların deÄŸil, anlam üretebilen toplumların önünü açar. Bazen yorgun coÄŸrafyaların kaderi, tam da herkesin umudunu kaybettiÄŸi anda yeniden yazılmaya baÅŸlanır. Dolayısıyla “OrtadoÄŸu” açısından mesele artık yalnızca bir kalkınma veya dış politika meselesi deÄŸil, aynı zamanda tarihsel sorumluluk, medeniyet perspektifi ve jeopolitik zorunluluk meselesidir.

Tarih duraÄŸan deÄŸildir; medeniyetlerin yeniden yükseliÅŸi uzun soluklu bir zihni ve kurumsal dönüşüm gerektirir. “YiÄŸit düştüğü yerden kalkar” sözünde ifade edildiÄŸi gibi, “OrtadoÄŸu” da tarihsel kırılmalar yaÅŸadığı kendi medeniyet havzasından yeniden ayaÄŸa kalkabilir. ‘OrtadoÄŸu’nun entelektüelleri ve siyasetçileri yeniden ilim, hikmet, adalet ve ahlak ekseninde güçlü bir birlik anlayışı geliÅŸtirebildikleri ölçüde, geleceÄŸin daha farklı ÅŸekillenmesi mümkündür. Yeter ki tehlikenin büyüklüğünü görecek basirete ve onurlu bir geleceÄŸi inÅŸa edecek tarihi iradeye sahip olsunlar.

Mehmet BEYHAN