M. Ali Akbulut: Türkiye NATO zirvesine hazırlanıyor (1)

Türkiye NATO zirvesine hazırlanıyor. Bu hazırlık, NATO’nun parçalanması, üyeler arasındaki güvensizliklerin yoÄŸun yaÅŸandığı bir dönemde gerçekleÅŸiyor. Hatta dağılma söylemlerinin en yoÄŸun olduÄŸu bir dönem. Ãœyeler arasındaki iliÅŸkilerde görülmemiÅŸ bir kırılma süreci. Zirvenin hazırlık aÅŸaması yapılırken yaÅŸanan geliÅŸmelere de bir göz atalım.

Ä°ÅŸgal rejimi Ä°srail’in ABD’yi de arkasına alarak Ä°ran’a yaptığı saldırı, savunma bloklarını altüst etti. Saldırı, iÅŸgal rejimi Ä°srail’in stratejisi, ABD’nin de uygulayıcı olarak ortaya çıkması, AB’li müttefikleri ile NATO üyeleri arasında ÅŸaÅŸkınlık oluÅŸturdu. Ä°spanya gibi ülkeler doÄŸrudan itiraz ederek saldırıyı kınadı. Ä°ngiltere, Fransa, Almanya gibi ülkeler ise “savaÅŸ bizim savaşımız deÄŸil” noktasında bakmaya baÅŸladı. Tehdit ve tehlike algısı farklı yönlere kaymaya, güç dengeleri ayrı düzlemde ÅŸekillenmeye baÅŸladı.

Konuyu biraz gerilere götürerek hatırlayalım.

DoÄŸu bloÄŸunun askeri kanadı VarÅŸova’nın dağılması, bloÄŸun siyasi temsilcisi Sovyetlerin parçalanmasıyla NATO’nun geniÅŸleme siyasetleri de baÅŸladı. Bu durum Sovyetlerin mirasını alan Rusya’yı rahatsız ediyordu. Bir yandan dağılan VarÅŸova Paktı’nın eski üyelerini, diÄŸer yandan dağılan Sovyetler BirliÄŸi’nin eski ülkelerinin NATO’ya katılması hem Rusya ile ABD arasında yapılan anlaÅŸmaların ihlaliydi hem de Rusya’nın rahatsız olduÄŸu bir konuydu. Fakat dünya jandarması anlayışı yerleÅŸtirilmeye baÅŸlanmıştı bir kere. Dünyadaki yeni sisteme “ABD’nin tek kutuplu anlayışı” denilmeye baÅŸlandı.

Ardından yaÅŸanan Yugoslavya’nın parçalanması, Bosna Hersek savaşı; NATO’nun obez büyümesine katkı nitelikli yeni geliÅŸmeler de yaÅŸandı. NATO’nun uluslararası alandaki etkisini büyütme dönemi baÅŸladı. Zira NATO’nun Bosna Hersek savaşında bile isteye Müslüman katliamına seyirci kaldığı gerçeÄŸi ortada. Bir yandan yaÅŸanan katliamlara seyirci kalıp, o katliama altyapı hazırlayacak siyasetler izleyen NATO, ardından barışı saÄŸlayan güç olarak da obez yapısını daha da güçlendirdi.

Aslına bakılırsa, NATO, VarÅŸova/Sovyetlerin dağılmasıyla düşman tanımını “Ä°slam’ın tehdit, Müslümanların terörist” olduÄŸu ÅŸeklinde deÄŸiÅŸtirdi. Fakat Bosna Hersek sonrası geliÅŸmeler ile yeni bir konsept oluÅŸturulma yoluna gidildi. Zira obez büyümeye uygun bir konsept gerekli olmuÅŸtu.

Ta ki bu durum 11 Eylül olaylarına kadar sürdü. NATO’nun obez yapısının, dünyanın jandarması rolündeki ABD’nin iÅŸine geldiÄŸi kadar bu gücün kendi kontrolünde olması anlayışında kırılma yaÅŸanmaya baÅŸlandı. Zira Afganistan’a müdahale, NATO’yu devre dışı bırakarak fakat teröre karşı ortak mücadele iddiasıyla neredeyse bütün BM üyesi ülkeleri de peÅŸine takarak gerçekleÅŸti. Bir tür oldubittiye getirildi BM. Müdahale BM barış gücü üzerinden deÄŸil de ABD’nin komutasındaki NATO askerleri tarafından gerçekleÅŸtirildi. ABD komutası, BM ÅŸemsiyesi.

Benzer bir durum 2003 Irak’ta yaÅŸanmak istendi. Bu sefer, BM daimi üyeleri konuya daha ihtiyatlı yaklaÅŸmaya, NATO üyeleri daha özenli adım atmaya çalıştı. Fakat yine ABD öncü ve komuta kademesinde, Ä°ngiltere ise uygulayıcı ülke olarak, NATO üyeleri ise kerhen kabul ederek Irak’a müdahale edildi. Irak’a müdahale bir ABD müdahalesi oldu.

Akdeniz Diyalog Grubu olarak Ä°srail’in de içinde olduÄŸu bir yapı ile Ä°stanbul Ä°ÅŸbirliÄŸi Grubu adıyla Körfez ülkelerindeki Arap ülkeleri, üye olmayan ortaklar statüsüyle NATO’ya eklendiler. NATO’nun bütün imkanlarını, özellikle de istihbarat alanındaki imkanlarını, iÅŸgal rejimi Ä°srail’in eline hem de resmî statüde verilmenin altyapısı da oluÅŸturulmuÅŸ oldu aslında.

NATO’nun üye ülkeleri arasında yapılan tatbikatlara iÅŸgal rejimi Ä°srail’in de katılmış olmasını unutmamak gerekiyor. Bu askeri tatbikatlar ve istihbarat imkanları Gazze’ye, Lübnan’a, Suriye’ye, Ä°ran’a, Yemen’e saldırıların da altyapısını oluÅŸturmuÅŸtur.

Tehdit ve tehlike algısı, güç dengeleri NATO üzerinden ABD’ye, ABD üzerinden iÅŸgal rejiminin lehine yapılandırıldı.

M. Ali AKBULUT