Dedem, Toprak ve Nefis

Rahmetli dedemin mezarı kazıldığında herkesten önce gidip son kontrolleri yapıyordum. Dedemin vefatından çok kısa bir süre önce Ä°bn Ebî’d-Dünyâ’nın Kitâbü’l-Kubûr adlı eserinde yer alan ölüm rabıtası bölümünü okumuÅŸ ve oldukça etkilenmiÅŸtim. Öyle sıradan bir etkilenme deÄŸildi bu. İç dünyamda, dünyevi beklentilerimi sıfırlayan, madde ile mana arasındaki teraziyi bozan, dünya ile ukba arasındaki dengenin topuzunu adeta un ufak eden bir ruh hâline bürünmüştüm. Otuzlu yaÅŸlarımda riyazeti ciddi ciddi düşündüren o mümtaz eserin, artık amele döküleceÄŸi yer de karşıma çıkmıştı: Dedemin mezarı!

Evet, nihayet okuduÄŸumla amel etme fırsatı ayağıma gelmiÅŸti. Ölüm rabıtası yapılacak en münasip zaman ve mekân beni bekliyordu. Hani Nebî (sav), "Lezzetleri yok edip kesen ölümü çokça anın." buyurmuÅŸtu ya… Ä°ÅŸte ben de bu nebevî nasihatin gereÄŸini yerine getirecektim. Gerçi dedem, yaÅŸadığı müddetçe bana pek çok konuda yer açmıştı. Sabah namazını kıldırdıktan sonra tekrardan yatağında o günün mecmuasını okurken bana da yer açar, sure talimleri yaptırırdı. EzberlettiÄŸi sureleri camii cemaati içinde okumamı isteyerek teveccühünü bana yöneltir, sohbetlerinde bana da bir yer verirdi. Keza sofrasında yer açtığı gibi gönlünde de yer açmıştı. Kısacası, sığabileceÄŸim her yere beni bir ÅŸekilde sığdırmıştı. Åžimdi ise bir kez daha yer açıyordu. Bu defa yeri biraz farklıydı ama olsun. Dedem yine bana bir yer veriyordu. Ben de daha önce açtığı yerleri reddetmediÄŸim gibi bu sessiz teklifi de geri çevirmedim, mezara girdim.

Dedemin üzerini örtmek adına, mevtayı fazla bekletmeden hızlı hızlı defnetmenin faziletinden dolayı kazılmış mezarın toprakları hemen yanı başında duruyordu. Sağ salim girdiğim kabirde uzandım, gözlerimi kapattım ve kitapta okuduğum ölüm rabıtası bahislerini zihnimde canlandırmaya başladım.

Ölümün hakikatini, kabir hayatını, insanın dünyada biriktirdiÄŸi her ÅŸeyden ayrılışını düşünüyordum. Buraya kadar her ÅŸey gayet güzel deÄŸil mi?      

Asıl hikâye bundan sonra başlıyor.

Hani hüzünlü bir uzun havanın ardından birden hareketli bir türkü baÅŸlar ya… Benim hikâyem de tam olarak öyle! Kabirde gözlerim kapalı tefekkür ederken kabrin o derinliÄŸini ve toprağın soÄŸukluÄŸunu, ölümün soÄŸukluÄŸu ile harmanlamaya çalışıyordum.  Sıcak havanın da etkisiyle mezarın hemen yanına yığılmış yumuÅŸak topraklar ufak ufak yüzüme dökülmeye baÅŸladı. Ä°lk baÅŸlarda ihlasımı bozmamaya çalıştım. Sonuçta bir ölüm rabıtası yapıyorduk. Biraz toprak dökülmesinden ne olacaktı? Ä°nsan ölüm hakikatini tefekkür ederken birkaç parça topraÄŸa da tahammül etmeliydi deÄŸil mi?

Fakat devamında bir büyük toprak topağı alnımda dağılıverdi ki dedim “tamam bütün toprak üstüme boca oluyor.” Ä°ÅŸte o an bütün teorik birikimimle pratik hayatım arasında ciddi bir ihtilaf baÅŸladı. Bir tarafta Ä°bn Ebî’d-Dünyâ, diÄŸer tarafta alnıma düşen toprak! Bir tarafta ölümün soÄŸuk hakikati, diÄŸer tarafta hâlâ yaÅŸamak isteyen sıcak bir nefis! Bir tarafta dünyaya meyletmeyen bir kalp olma arzusu, diÄŸer tarafta dünyadan henüz ayrılmaya hiç niyeti olmayan bir beden! O an dedemin bana yer açmadığını, galiba yanına almaya çalıştığını düşünmeye baÅŸladım. :)

Ä°hlasın muhafazası adına gösterdiÄŸim bütün gayretler bir anda sona erdi. Can havliyle kabir çukurundan dışarıya seyirttim. MeÄŸer mezara ölü girmek ayrı bir dertmiÅŸ, diri girmek bambaÅŸka bir dert! Dışarı çıktığımda çuvaldızı- her zaman ki gibi - kendime batırmak yerine nereye denk geldiyse oraya batırdım ve dedim ki ; “ Ben kim, ölüm rabıtası kim , bu kitaplar bize deÄŸil aslında ehline yazılmış zaar!”  Vel hasıl canımız tatlı imiÅŸ!..

Ama işin şakası bir yana, o gün kendimle ilgili önemli bir şey fark ettim. İnsan bazen okuduğu kitapların anlattığı insan olmaya özeniyor. Hatta zihninde kendisine öyle bir karakter inşa ediyor ki bir süre sonra o karakterin gerçekten kendisi olduğuna inanmaya başlıyor.

Oysa “okumak” baÅŸka, “olmak” baÅŸka!

Bir eserde anlatılan zühdü okumakla zahit olunmuyor. Sabır bahislerini ezberlemekle sabırlı, ihlas bahislerinden etkilenmekle muhlis olunmuyor. Ölümü anlatan satırların altını çizmekle de insan ölümün hakikatine hazır hâle gelmiyor. Yanı başına birkaç parça toprağın dökülmesi bile yetiyor.

Belki de bizim en büyük yanılgılarımızdan biri, ulaşmak istediğimiz makamları, olduğumuz yerin çok ötesinde hayal etmek. Birilerini örnek alırken onların vardığı son noktaya odaklanıyor, oraya hangi yolları aşarak geldiklerini unutuyoruz. Onların yıllar içerisinde kazandığı ahlakı, sabrı, fedakârlığı ve direnci bir anda kendimizde görmek istiyoruz. Hatta bazen öyle bir hâle geliyoruz ki kendimiz olmaktan çıkıp başkalarının takdir ettiği bir insan olmaya çalışıyoruz. Birinin zühdünü, diğerinin ilmini, ötekinin cesaretini, bir başkasının vakarını kuşanmaya çalışırken kendi zaaflarımızla yüzleşmeyi ihmal ediyoruz. Oysa herkesin imtihanı, kabiliyeti, imkânı ve yürüdüğü yol farklı.

Belki de mesele, birilerinin hayatını taklit ederek onların ulaştığı neticeye ulaşacağımızı zannetmek yerine Allah'ın bize açtığı yolda elimizden gelenin en iyisini yapabilmek adına mücadele vermektir. Çünkü bazen büyük bir zühd iddiasından önce küçük bir dünya düşkünlüğümüzü terk etmek, büyük bir ilim iddiasından önce bildiğimizle amel etmek, büyük bir ihlas iddiasından önce küçük bir gösteriş arzumuzla mücadele etmek gerekiyor.

Belki de bize düşen, henüz olmadığımız birinin rolünü oynamak değil, olabileceğimiz insanın mücadelesini vermektir.

Ben o gün mezardan biraz aceleyle çıktım. Ölüm rabıtası konusunda pek başarılı olduğumu söyleyemem. Ama en azından şunu öğrendim: İnsan bazen en çok etkilendiği kitabın değil, en çok yüzleşmekten kaçtığı nefsinin öğrencisi oluyor. Yine de ümitsiz değiliz.

İnşallah bir gün okuduklarımızın biraz daha adamı oluruz. Ancak o yolda yürürken kendi çamurumuza batmaktan korkmamalı, aşama aşama, sabırla ve samimiyetle olabileceğimiz kişiye doğru hamle yapabilecek cesarette olmalıyız. Yoksa ilk toprak topağında suçu sağa sola atmaktan öteye geçemeyiz. Yalnız o gün geldiğinde de ölüm rabıtasını mümkünse mezarın içinde değil de kenarında, toprağın biraz daha uzağında yapmayı tercih edeceğim. Ne oluur ne olmaaz!

Rabbim bizleri okuduÄŸuyla amel etmede haddini bilenlerden, bir baÅŸkası olmaya çalışırken kendini kaybetmektense, olabileceÄŸi insan adına samimi mücadele verenlerden eylesin…

Kamil GÃœNEN