Sosyal Medya

Yazarlar

Yoğun Bakımda Okunan Roman

tarihinde yayınlandı.

Merhum Cevat Özkaya, yoÄŸun bakımda geçirdiÄŸi günleri kitap okuyarak deÄŸerlendiriyordu. ArkadaÅŸlarından istediÄŸi kitaplardan biri de Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Saatleri Ayarlama Enstitüsü adlı romanıymış. Peki, bir yayıncı neden daha önce okuduÄŸu bir eseri hayatının son günlerinde yeniden okumak ister? Bunun ardında nasıl bir sebep olabilirdi?

Birinin hayatı ile edebî bir karakterin hikâyesi, bazen aynı soruların etrafında dolaşmaları, benzer zamanların ruhunu taşımaları ve hayat karşısında benzer hassasiyetler göstermeleri, iki ayrı dünyayı yaklaştırmaya yetebilir.

Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Saatleri Ayarlama Enstitüsü romanı, DoÄŸu ile Batı, gelenek ile modernite arasında sıkışıp kalmış Türk insanının dramatik varoluÅŸ mücadelesini hicveder. Bu hicvin kalbinde ise zamanı ayarlama, hayata nizam verme ve kargaÅŸadan anlam üretme gayretindeki insan tipleri yer alır. Pınar Yayınları’nın kurucularından, Cevat Özkaya’nın CaÄŸaloÄŸlu ikliminde geçen ömrü incelendiÄŸinde, Saatleri Ayarlama Enstitüsü’nün sembolik karakterleriyle kurduÄŸu zıtlıklarla örülü paralellikler gün yüzüne çıkar.

Bir yapı, yalnızca tabelasıyla, resmî adıyla veya dışarıdan görünen itibarıyla mı vardır, yoksa savunduÄŸu fikirler, ortaya koyduÄŸu eserler ve insanlarda uyandırdığı düşüncelerle mi gerçeklik kazanır?Tanpınar’ın romanı bu soruyu hicvederek sorarken, Cevat Özkaya yayıncılık faaliyetiyle aynı soruya somut eserler yayınlayarak cevap vermiÅŸtir. Onun için yayıncılık bir meslek edinmenin ötesinde, düşünce hayatına müdahil olmanın bir yoludur.

Ä°nsan, yaÅŸadığı çağın saatini mi ayarlamalıdır, yoksa kendi zamanına anlam mı katmalıdır? Cevat Özkaya’nın yayıncılık serüveni, çağının meselelerine kitaplar ve fikirler aracılığıyla ışık tutarken kültürel birikimi gelecek kuÅŸaklara aktarma çabasının anlamlı bir örneÄŸidir. Böyle bir hayat zamanı durdurmaz, ancak zamanın akışında kalıcı izler bırakır.

İnsanın gerçek başarısı, bütün saatleri aynı vakte getirmesinde değil, kendi vaktini hangi değerler uğruna yaşadığında saklıdır. Geride bırakılan en kıymetli miras, zamanı düşünceyle, emekle ve anlamla doldurmaya çalışan bir ömrün hasılasıdır.

Tanpınar’ın romanındaki Nuri Efendi, eski zamanın sakin, sebatkâr ve her ÅŸeyin ardındaki hikmeti arayan bilge bir saat ustasıdır. Onun için zaman, insanın ruhuyla kurduÄŸu mahrem bir baÄŸdır. Cevat Özkaya’nın fikir dünyasına yön verme çabası tam da bu tutum ile örtüşür. O, Türkiye’nin çalkantılı yıllarında, CaÄŸaloÄŸlu’nun dar sokaklarında, toplumun anlamsızlaÅŸtırılan zaman bilincini, DoÄŸu ve Batı klasiklerini, Ä°slam düşüncesinin öncü metinlerini Türkçeye kazandırarak ayarlamaya çalışmıştır.

Zamanı kitlelere pazarlayan, vizyoner fakat bir o kadar da soyut projelere meyleden Halit Ayarcı karakterinin Cevat Özkaya’nın yaÅŸamındaki izi ise “kurumlaÅŸtırma” ve kurumsal vizyon inÅŸa etme becerisinde saklıdır. O, kendi kozasına çekilen bir sahaf ya da münzevi bir mütefekkir olmamış, Bosna Dayanışma gurubundan Mazlumder’e uzanan geniÅŸ bir sahada sistem kurucu, teÅŸkilatçı ve zamanın ruhunu yakalamaya çalışan bir "ayarlayıcı" rolü üstlenmiÅŸtir.

Romanın ana karakteri Hayri Ä°rdal ise eski ile yeni arasında bocalayan, bir yandan sistemin çarklarına uyum saÄŸlamaya çalışırken diÄŸer yandan da içten içe kendi hakikatini arayan dramatik bir figürdür. Cevat Özkaya’nın öğretmenlikten Babıali’nin fikir işçiliÄŸine, sivil toplum aktivizminden insan hakları mücadelesine kadar uzanan hayat serüveni, Hayri Ä°rdal’ın “Biz kimiz ve hangi zamana aitiz?” sorusuna verilmiÅŸ aktif bir cevaptır.

Tanpınar’ın kahramanları bir anlamsızlığın ve bürokratik sahtekarlıklar içinde sürüklenirken, Cevat Özkaya bu belirsizlik ortamından sahih bir düşünce aksiyonu çıkarmayı baÅŸarmıştır.

Cevat Özkaya’nın yarım asırlık yayıncılık ve düşünce serüveni, Nuri Efendi’nin sabrını, Halit Ayarcı’nın kurucu enerjisini ve Hayri Ä°rdal’ın arayışını ÅŸahsında birleÅŸtirerek zamanı fantezilerle deÄŸil, basılı sayfalarla, dergilerle, Bosna mücadelesiyle ve adalet arayışıyla ayarlayan CaÄŸaloÄŸlu’nun gerçek bir zaman ustası olarak tarihteki yerini almıştır.

Hakikati arayanlar, sahte düzenler ve toplumsal anlamsızlıklar içinde kendine bir yol bulmaya çalışırlar. Cevat Özkaya’nın yaÅŸam serüveni ile Saatleri Ayarlama Enstitüsü romanındaki karakterlerin yaÅŸadıkları arasında bir tür kader birliÄŸi vardır. Bu ortaklık, Türkiye’de fertlerin idealleri ile gerçeklik arasındaki bitmek bilmeyen çatışmanın farklı yönlerini ortaya koyar. Tanpınar bu çatışmayı hicveden bir anlatımla ele alırken Cevat Özkaya, benzer mücadeleyi gerçek yaÅŸamın zorlukları içinde deneyimlemiÅŸtir.

Rahmetle…

Şevket Hüner / 12 Cemaziyülevvel 1448

Henüz yorum yapılmamış.

* İşaretli tüm alanları doldurunuz.

Tasarım ve Kodlama BEYRİBEY BİLİŞİM