Onursuz Evlilik

Bir gün seçim yapmak zorunda kalırsan, önce kendi vicdanının karşısında dimdik ayakta kalmayı seç.

Sevgi, saygı, sadakat, güven, huzur, paylaşmak, birlikte yaş almak… Evlilik dinamiğini diri tutmanın bir yanı da: Eşinin onurunu korumaktır. Birlikte yaşadığın kişinin yalnızca kalbine değil, haysiyetine de dokunursun. Söylediğin bir söz, insanların içinde yaptığın küçük düşürme, başkalarıyla yaptığın kıyas, tartışırken kullandığın bir ifade onun içinde uzun yıllar taşıyacağı silinmez izler bırakabilir. Evlilik, iki kişinin birbirinin zaaflarını öğrendiği en mahrem ilişkidir. Bu bilgi sevginin emanetine dönüşebileceği gibi, doğru kullanılmadığında bir silaha da dönüşebilir.

Bir evlilikte sevgi bitebilir; onur kırıldığında ise sevginin geri dönebileceği kavşak kalmaz.

Bir erkeğin onuru yalnızca eve para getirmesiyle ölçülmez. Kazancı, makamı, arabası, ailesine sunduğu imkânlar onun bütün varlığı değildir. Emeğinin görülmesi, sözünün dikkate alınması, kararlarının küçümsenmemesi, başkalarının yanında değersizleştirilmemesi de onurunun bir parçasıdır. Sürekli yetersiz hissettirilen, başka erkeklerle kıyaslanan, kazandığı küçümsenen, yaptığı hiçbir şey yeterli görülmeyen erkek bir süre sonra sadece evliliğini değil, kendisini de sorgulamaya başlayabilir. “Ben ne yaparsam yapayım yetmiyor.” duygusu yerleştiğinde kalbindeki kapılar bir bir kapanır.

Kadının ruhu da yalnızca güzel sözlerle okşanmaz. Onun emeğini görmek, duygusunu ciddiye almak, yanında olduğunu hissettirmek, anneliğini veya kadınlığını bir görev tanımına indirgememek gerekir. Sürekli eleştirilen, görünüşü başkalarıyla kıyaslanan, duyguları küçümsenen, yaptıkları fark edilmeyen bir kadın da zamanla kendi evinde görünmezleşebilir. Bir eşin ruhuna dokunmak, ona sürekli “çok güzelsin” demekten önce “benim için değerlisin” diyebilmektir.

Evlilikte en ağır yaralardan biri de küçümsenmektir. İnsan sevmediği birinden gelen söze üzülür; sevdiği kişinin küçümsemesi ise ağır yaralar. “Sen zaten anlamazsın.”, “Senin yaptığın ne ki?”, “Bunu da mı beceremedin?”, “Falancanın eşi böyle mi?” gibi cümleler bir tartışmanın parçası gibi söylenip geçebilir. Söyleyen unutur, duyan asla unutmaz. Eşi tarafından değersiz görülenin, yürek burçları tamir edilemez hasarlar alır.

Bir de başkalarının yanında eşini küçük düşürmek var. Aile içinde, arkadaş ortamında, kalabalık bir sofrada… Eşinin bir kusurunu anlatıp gülme, onun mahremiyetini başkalarına açma, yaptığı bir hatayı herkesin önünde yüzüne vurma, kendi değerini yükseltmek için onun değerini düşürme… Bunlar mizah konusu değildir. Bir evliliğin mahrem alanından dışarı taşan her söz, geri dönüşü olmayan izler bırakır yapma. Eşinin mahremiyetini korumak, onun onurunu korumaktır.

Evlilikte tartışma olur. Her meselede aynı düşünmek mümkün değildir. Kırılmak da mümkündür, öfkelenmek de. Fakat öfke, karşı tarafın onuruna verilmiş geçici bir izin değildir. İnsan kızgınken de kim olduğunu gösterir. Tartışmanın konusu ne olursa olsun kişiliğe saldırmak, geçmiş yaraları ortaya dökmek, ailesini hedef almak, erkekliğini veya kadınlığını aşağılamak, tehdit etmek meseleyi başka bir yere götürür. Sorunu çözmekle insanı cezalandırmak arasında büyük bir mesafe vardır.

Bir eşin hatasını bilmek, o hatayı kullanma hakkı vermez. Geçmişini bilmek, geçmişini yüzüne vurma hakkı vermez. Zayıf tarafını bilmek, onu en hassas yerinden vurma hakkı vermez. Öğrendiğin her şey aynı zamanda bir emanettir. Eşinin sana anlattığı yara, kavga sırasında kullanabileceğin bir silah olmamalıdır.

Erkeğin onurunu korumak, kadının ruhunu okşamak da buradan anlaşılmalı. Bu, erkeği her konuda haklı görmek, kadını her durumda onaylamak değildir. Erkeğin yanlışını söyleyebilirsin; onu küçük düşürmeden. Kadının hatasını gösterebilirsin; ruhunu ezmeden. Eşinin karşısında durabilirsin; karşısına geçmeden. Eş olmak, gerektiğinde birbirine ayna olmaktır; birbirini parçalamak değildir.

Bir insanın eşine duyduğu sevgi, onu her davranışında haklı çıkarmaz. Aksine sevgi, hakikati söyleyebilme cesareti de ister. Fakat hakikati söylemenin de bir ahlâkı vardır. “Sen böylesin.” demek başka, “Bu davranışın beni incitti.” demek başkadır. Birincisi kişiliğe hüküm verir. İkincisi yaşananı anlatır. Birinde “ben” konuşur; diğerinde “biz”.

Evlilikte bazı insanlar eşinin yanında kendisi olmaktan vazgeçer. Yanlış anlaşılmaktan, küçümsenmekten, eleştirilmekten, öfkeden korktuğu için susar. Önce düşüncelerini saklar. Sonra duygularını. Ardından beklentilerini. Bir süre sonra aynı evin içinde yaşayan iki kişi arasında görünmeyen bir mesafe oluşur. Dışarıdan bakıldığında evlilik devam ediyordur. İçeride ise iki ayrı hayat çoktan başlamıştır.

Evlilik boşanma kararıyla değil, eşinin yanında kendin olmayı bıraktığın gün çözülmeye başlar.

Bu yüzden evlilikte yalnızca “Beni seviyor mu?” diye sormak yetmez. “Onun için değerli miyim?” sorusu da gerekir. “Bana sadık mı?” sorusu kadar, “Mahremiyetimi önemsiyor mu?” sorusu da değerlidir. “Beni mutlu ediyor mu?” kadar “Onurumu koruyabiliyor mu?” da kıymetlidir.

İnsanın eşinden beklediği en temel şeylerden biri de: Sevmese bile aşağılamayacağını bilmek. Öfkelense bile onurunu koruyacağını bilmek. Kırılsa bile zaafını kullanmayacağını bilmek. Böyle bir güvenin bulunduğu evde sadece sevilmez; kendisini emniyette hisseder.

Evliliğin en güzel taraflarından biri de: Dünyanın geri kalanında kendini anlatmak zorunda kalan birinin, evine geldiğinde kendisini savunmak zorunda kalmaması… Başarısız olduğunda küçülmeyeceğini, düştüğünde değersizleşmeyeceğini bilmesi… Ev, insanın en çok görüldüğü yer olduğu kadar en çok korunduğu liman olmalıdır.

Sevgi insanı eşine yaklaştırır. Sadakat yanında tutar. Güven kalmasına yardım eder. Merhamet yaralarını sarar. Fakat bütün bunların arasında onur, ilişkinin sınırını korur. Eşinin kalbini kırabilirsin; özür dilersin. Bir tartışmayı kaybedebilirsin; telafi edersin. Hatalı olabilirsin; değişirsin. Fakat onurunu kırdığında, özürlerinin tamir edemediği bir hasara sebep olursun.

Çünkü bazı yaralar affedilir; bazıları insanın kendisine bakışını değiştirir.

Asıl maharet eşinin zayıf taraflarını bulmak değil, o zayıflıkları koruyabilecek kadar güçlü ve onurlu olabilmektir. Sana emanet edilen kalbi incitmemek kadar, sana emanet edilen onuru da incitmemek gerekir.

Bu yüzden evlenirken:

“Ben bu insanı mutlu edebilir miyim?” sorusu kadar;

“Eşimin onurunu, ruhunu, mahremiyetini ve kalbini koruyabilecek miyim?” diye sormak gerek.

Çünkü evlilik, iki kişinin birbirinden alabileceği şeylerin toplamı değildir. İki kişinin birbirine emanet ettiği hayatların buluşmasıdır.

Ve o emanette sevgi kadar “onur” da vardır.

Onur kırılmışsa sevgi susar.

Güven kırılmışsa yakınlık uzaklaşır.

Mahremiyet kaybolmuşsa ev yuva olmaktan çıkar.

Belki de bu yüzden bir evliliği ayakta tutmak:

“Sana kızabilirim, senden incinebilirim, seninle aynı fikirde olmayabilirim. Fakat asla onurunu kırmam.” diyebilecek kadar büyük, güçlü ve eşsiz bir ahlâka sahip olmaktır.

Çünkü eşini sevmek güzel; eşinin onurunu koruyarak sevmek daha güzeldir. Eşinizi sevin, onurunu koruyun. Evliliğiniz sevgisiz de olmasın, onursuz da…

Mehmet KAMAN