Sosyal Medya

İran’daki Önemli Örgüt, Parti, Kurum Ve Siyasi Yapılar

Mecliste azınlıklar; Yahudiler 1, Zerdüştler 1, Aşuri-Keldani Hristyanlar 1 Ermeniler ise Kuzey ve Güney Ermenileri olmak üzere 2 vekille temsil edilmektedirler. Dönemsel olarak değişiklik gösterse de seçim bölgeleri ve milletvekili sayıları kanunla belirlenmektedir.



Kitle Partisi (Marksist-Leninist): Rıza Şah döneminin en eski ve en örgütlü partisi olup devrim sonrasında 4-5 yıl boyunca aktif olarak çalışmış bir partidir. Entelijansyadan oluşan bu partinin bugün itibari ile faaliyetleri bulunmamaktadır.

Ulusal Cephe (Milliyetçi-Demokrat): Petrolün millileştirilmesini sağlamış Musaddık taraftarlarının kurmuş olduğu bir partidir. Bugün çok aktif olmasalar da eski dava arkadaşları zaman zaman ortak bildiri yayınlamaya devam etmektedirler. İran’da resmi bir partileri bulunmamaktadır.

Özgürlük Hareketi (Milliyetçi İslamcı-Liberal ve Demokrat): 60’lı yıllarda kurulmuş bir partidir. İslamcı-İran kimliğini ön plana çıkaran bu partinin kurucuları arasında Mehdi Bazergan ve Ayetullah Talagani yer almaktadır. Hâlihazırda Genel Sekreteri, Devrim sonrasında Mehdi Bazergan’ın Geçiş Hükümetinde dışişleri bankalığı yapmış İbrahim Yezdi’dir. Yezdi en son 20 Mart 2011’de cezaevinden tahliye olup vatandaşı olduğu Amerika’ya yerleşmiştir. Süreç içerisinde bölünme yaşayan ve irili ufaklı pek çok harekete dönüşen bu parti faaliyetlerine yurtdışında devam etmektedirler. İran’da yasaklıdır.

İslam Cumhuriyeti Partisi (Ümmetçi-İslamcı): Devrimden bir yıl sonra Ayetullah Beheşti’nin önerisiyle, Rafsancani, Mir Hüseyin Musevi, Kerrubi, Erdebili, Hamanei gibi bugün İran’da aktif siyasetin içindeki pek çok ismin bir araya gelip kurmuş olduğu en güçlü siyasi partidir. 1981’de Parti Ofisinde meydana gelen patlamada pek çok kurucu üyesini yitiren Parti’nin başına aynı olayda sağ kolundan yaralanan Seyit Ali Hamenei geçmiştir. Hamanei dini lider olana kadar Cumhurbaşkanlığının yanı sıra bu partinin Genel Sekreterliğini de yürütmüştür.

Mücadeleci Din Adamları Topluluğu (Şii İslamcı-Muhafazakâr): Bir grup din adamı tarafından 1978 yılında kurulmuştur. Genel sekreteri Mehdevikeni’dir

İslami Koalisyon Cemiyeti (İslamcı - muhafazakâr): 1960’lı yılların başında bir grup İslamcı esnaf ve iş adamı tarafından Ayetullah Humeyni’nin desteğiyle kurulmuştur. 2003’te isim değiştirerek İslami Koalisyon Partisi olmuştur. Öncüleri Arasında Mutahhari, Beheşti, Lacverdi ve Mehdi gibi Iraklı gibi isimler vardır. Partinin şu anki sekreteri Muhammed Nebi Habibi’dir. Siyasi Büro Şefi bir dönem Risalet Gazetesi Genel Yayın yönetmenliğini de yapmış Kazım Ambarloi’dir.

Mücadeleci Din Adamları Birliği (Reformist-İslamcı): 1982’de Mehdi Kerrubi önderliğinde kurulan birliğin genel sekreteri M. Hüseyni Hoiniya’dır. Mücadeleci Din Adamları Topluluğundan ayrılarak kurulmuş bir harekettir. Birliğin Merkez Şura başkanlığını eski cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi yapmaktadır. Birliğin önde gelen isimleri arasında Hadi Hamanei (Dini liderin Ağabeyi), Ebtehi, Muhteşemipur, Abdulvahit Musavilari gibi isimleri sayabiliriz. Dini Demokrasi söylemini ilk olarak kullanan ve hayata geçirmek isteyen harekettir.

İslami İran Katılım Cephesi  (Sosyal demokrat- Reformist): 1997 Cumhurbaşkanlığı seçimlerinden sonra Muhammed Rıza Hatemi (eski cumhurbaşkanının kardeşi) ve serbest piyasa ekonomisine geçişten yana bir grup liberal teknokrat tarafından kurulmuştur. Cephenin teorisyenleri arasında Said Haceriyan ve Hatemi Hükümetinin 2. dönem sözcüsü Kürt asıllı Dr. Abdullah Ramazanzade gibi isimler bulunmaktadır. 2009 cumhurbaşkanlığı seçimlerinden sonra cephenin önde gelenleri tutuklanmış pek çoğu sonradan kefaletle serbest bırakılmışlardır. Adalet, özgürlük ve maneviyat söylemini devam ettiren cephenin şu anki genel sekreteri Muhsin Mirdamadi’dir. İran Takviminin 2 Hordad 1376 tarihinde Muhammed Hatemi’nin zaferi ile sonuçlanan Cumhurbaşkanlığı seçimlerinden sonra 2. Hordadcılar olarak da addedilmektedirler.

Kalkınmacı Plasmanlar Partisi (Liberal –Reformist) : Kuruculuğunu ve liderliğini Tahran eski Belediye Başkanı Golamhüseyin Kerbascinin yaptığı bu partinin siyasi büro şefliğini Muhammed Haşimi yapmaktadır. Partinin manevi başkanı olarak anılan Haşimi Rafsancani’nin kızı Faize ve büyük oğlu Muhsin Haşimi’de bu partide siyaset yapmaktadırlar. Parti Haşimi Rafsancani’ye yakınlığı ile bilinmektedir. Siyasal açılımların serbest piyasa ekonomisine geçişle mümkün olabileceğini düşünen, bu konuda da AK Parti’yi örnek almış siyasi bir partidir.

Milli Güven Partisi (Liberal-Reformist): Kuruculuğunu ve Genel Sekreterliğini Mehdi Kerrubi’nin yaptığı parti 2009 Cumhurbaşkanlığı seçimlerine parti olarak katılacağı bunun da ülke demokrasisini geliştireceği düşüncesiyle entelijansiyanın desteğini alarak 2007 yılında kurulmuştur. Amerika ile ilişki kurulmasında sakınca görmeyen parti 2009 Cumhurbaşkanlığı seçimlerinden sonra kapatılmıştır. Başta Kerrubi olmak üzere önde gelen isimleri tutuklanmış ve parti Yeşil Harekete dönüştürülmüştür.

İslami İşçi Partisi (Sosyal ekonomik sistemden yana – İslamcı- Reformist): 1997’de ülkedeki sendikal hareketlerin boşluğunu doldurmak ve rejim karşıtı oluşabilecek sosyalist yapılanmalara fırsat vermemek, aynı şekilde işçi ve emekçileri kanalize etmek amacıyla kurulmuştur. Partinin şu anki Genel Sekreteri Hüseyin Kemali’dir. 2009 Cumhurbaşkanlığı seçimlerinden sonra kısa süreliğine kapatılan İlna Haber ajansı bu parti tarafından kurulmuş olup yönetilmektedir.

Dini Demokrasi Partisi (Reformist- Milliyetçi-İslamcı- Dini Demokrat): Kurucu Genel sekreterliğini Mustafa Kevakibyan yapmaktadır. İslami İran Birlik Partisi’den kopmuş bir grup tarafından kurulmuştur.

İtidal ve Kalkınma Partisi (Reformistlere yakın modernist-liberal demokrat): Genel Sekreteri M.Nubaht Hakiki’dir. Fatıma Haşimi Rafsancani bu partinin merkez yürütme kurulunda yer almaktadır. Cumhurbaşkanlığı seçimlerinden sonra merkez yürütme kurulu toplanmamış ve faaliyetlerini askıya almışlardır. Haşimi Rafsancani taraftarları olarak da bilinmektedirler.

İslami İşçi Refah Partisi (Reformistlere yakın muhafazakârlar) : Şimdilerde Hüseyin Serefraz’ın Genel Sekreterliğini yaptığı parti Hasan Ferci Golhin tarafından kurulmuştur. Tek başına aktif değildir. Meclis bünyesinde muhafazakâr milletvekilleri ile ortak hareket etmektedirler.

İslam Devrimi Fedakârlar Cemiyeti (Muhafazakâr): 2005 yılında Cumhurbaşkanı Ahmedinejad’ın da üyesi olduğu bu parti 2005 Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Kalibaf’ı desteklemeyi tercih etmiştir. Genel Sekreteri Hasan Fedai’dir.

İslami İran Yeni Düşünürler Partisi (Muhafazakâr Yenilikçi- ılımlı): Risalet Gazetesi Genel yayın yönetmeni Dr. Emir Muhibbiyan, Golamhüseyin Muhammedi, Mühendis Ebulfazl Kelhor ve Hüseyin Nuşabadi tarafından 2006’da kurulmuştur. Laricani ve Kalibaf’a yakın isimlerden oluşmaktadır.

İslami Toplum Mühendisleri (İslamcı-Muhafazakâr): 1988’de M.Rıza Bahuner tarafından kurulmuştur. Genel Sekreterliğini hala Bahuner yapmaktadır, Ahmedinejad ve eski dışişleri bakanı Mutteki bu gruptandır. İslami Koalisyon partisine yakınlığıyla bilinmektedir.

Ensar-ı Hizbullah (Radikal İslamcı): 1991 yılında İstihbarat ve DMO içindeki bazı radikal devrimci komutanlarca kurulmuştur. Kendilerini direkt dini lidere bağlı olarak addetmektedirler. Önde gelen isimleri Allah Kerem, Zulkadr ve Hüccetülislam Pervazi’dir. Derin devletin silahlı ve şiddet yanlısı gençlerinden oluşan bu grup özellikle öğrenci hareketlerini ve muhalefet gösterilerini bastırmada kullanılmaktadır. Reformist kişilere yapılmış kimi suikastlarda da bu örgütün adı geçmiştir. Sayıları az ve toplum nezdinde pek sevilmeyen şiddet yanlısı marjinal bir gruptur. Ahmedinejad döneminde bazı devlet görevlerine getirilmiş parti yanlıları vardır. Kudüs Ordusu ile yakın ilişkileri bulunmaktadır. Kurucu komutanları genelde Lübnan, Bosna, Afganistan’da savaşmış Devrim Muhafızlarından oluşur. Hamanei’in pek dillendirmese de bu gruba bir sempatisi olduğu bilinmektedir.

Birlik Tahkim Bloğu (Muhafazakâr ve Reformist olmak üzere ikiye ayrılmaktadır): Devrim öncesi muhalefetin önemli ayağını oluşturan üniversite öğrencileri, devrimden hemen sonra farklı franksiyonlara bölünmüşlerdir. Rafsancani ve Hamenei’nin desteğinde kurulmuş öğrenci hareketi olan Birlik Tahkim Bloğu Allame (Muhafazakâr) ve Şiraz (Reformist) adında iki kola ayrılmıştır. Zaman içerisinde çeşitli Ulusal Öğrenciler Birliği, Müslüman öğrenciler birliği gibi farklı öğrenci hareketlerine bölünen Bloğun Genel Sekreteri Ahmet Zeyd Abadi 2009’daki tartışmalı Cumhurbaşkanlığı seçiminden sonra Kerrubi’ye destek verdiği ve yeşil harekette taraf olduğu için 6 yıl hapse mahkûm edilerek siyasi faaliyetlerden men edilmiştir.

Kum İlim Medreseleri Müderrisler Topluluğu (İslamcı-Muhafazakâr): 1961’de Kum kentinde Ayetullah Muntazari, Rafsancani ve Ayetullah Azeri Kumi’nin öncülüğündeki bir grup din adamı tarafından kurulmuştur. Devrim öncesi gizli bir örgüt olarak çalışmıştır. Devrimin İslamileşmesinde en fazla rolü bulunan örgüttür. Merkezi Kum’dadır. Bugün İran siyasetine yön veren din adamlarının pek çoğu bu topluluğa üyedir. Bu topluluğun desteğini alamamış bir parti, blok veya listenin başarılı olma şansı yok denecek kadar azdır. Misbah Yezdi, Mehdevi Keni gibi isimler de bu topluluğa üyedir.

Anayasayı Koruyucular Konseyi (Geleneksel muhafazakâr resmi devlet söylem ve tutumuna sahiptir.): Başında Ayetullah Cenneti’nin olduğu 6 fıkıhçı 6 da hukukçudan oluşan 12 kişilik bu konsey Danıştay, Sayıştay ve Yüksek Seçim Kurulu gibi bir takım görev ve yetkilere sahiptir. Mecliste alınan kararların anayasaya veya İslam kurallarına uygun olup olmadığını denetleyen, gerektiğinde bunu tekrar görüşmek üzere meclise geri gönderen, (bu durumun tekrarlanması durumunda söz konusu kanun değişikliği veya karar, incelenmek üzere Düzenin Yararını Teşhis Konseyine gönderilir) yerel yönetim seçimleri hariç tüm seçimlerde adayların adaylıklarını inceleyen kurumdur. Şuranın fıkıhçı adayları dini lider tarafından hukukçu adayları ise Yargı erki tarafından atanmaktadır. İnsan hakları savunucularını ve demokratik çevreleri en fazla rahatsız eden devlet organıdır.

Düzenin Yararını Teşhis Konseyi (Devletin önde gelen bürokrat ve teknokratlarından oluşan pragmatistmakyavelist bir yapısı vardır. Reformculuk veya muhafazakârlığa bakılmaz.): Anayasayı Koruyucular Konseyi ile Millet Meclisi arasındaki ihtilafları çözmek için Anayasanın 111,112 ve 177. Maddelerine binaen İmam Humeyni tarafından kurulmuştur. Üyelerin hepsi üst düzey devlet yetkililerinden oluşmaktadır. İngiliz Lordlar kamerasına benzer bir pozisyonu vardır. Yasama, yürütme ve yargıyı denetlemektedir. Üyeler dini lider tarafından atanmaktadır. Başkanı Rafsancani, sekreteri Muhsin Rızai’dir. Gerektiğinde ilgili bakan veya genel müdürler de görüşmelere davet edilmektedir. Devletin genel politikasını belirlediği gibi 20 yıllık sürelerle yapılması kararlaştırılan sosyo ekonomik, sosyo stratejik önemi haiz vizyon ve programlara bu konseyde karar verilmektedir. Anayasanın 112. Maddesine uygun olarak gerekli görüldüğü hallerde Düzenin yararı için İslam kanununa ve anayasaya aykırı kararlar alabilmektedir.

Uzmanlar Konseyi (Din adamları konseyidir. Merkez Sağ görüş hâkimdir ve grup içerisindeki reformistler törpülenmiş durumdadır.): Tamamı din adamlarından oluşan 86 üyeli bir meclistir. Üyeler 8 yılda bir halk tarafından seçilmektedir. Rafsancani’nin uzun dönem başkanlık yaptığı bu meclisin şu anki başkanı Mehdevikeni’dir. Uzmanlar meclisinin iç tüzük ve görevleri arasında dini lideri azletme ve atama yetkisine sahiptir şeklinde maddeler bulunsa da tartışmalar göreceli olarak devam etmektedir. Ayrıca pratikte bunu gerektirecek bir durum en azından şimdilik ortaya çıkmamıştır. Anayasanın 107. Maddesinde bu meclisin Dini Lideri denetleme gibi bir yetkisi olduğu da yazmaktadır. Bu meclise seçilecek din adamlarının Ayetullah olması şarttır. Bugüne kadar ciddi bir işlev görmemiştir.

İslami Danışmanlar Meclisi (Millet Meclisi) -Şu anda çoğunluk muhafazakârların elindedir.- :290 milletvekili sayısı ile kanun çıkarmaya yetkili tek kurumdur. Milletvekili seçimleri dört yılda bir yapılmaktadır. Milletvekili seçilme yaşı en az 30 en fazla 75’tir. Milletvekilleri en az yüksek lisans mezunu olmalıdır. Ancak almış olduğu lisans ile ilgili olarak beş yıllık iş deneyimi veya daha önceki mecliste görev yaptıysa veya savaş gazisi ise lisans diploması ile de aday olabilmektedir. Meclis başkanını vekiller seçmektedir. Meclis, cumhurbaşkanı ve bakanlar hakkında gensoru verme yetkisine sahiptir. Uluslararası mukavele, sözleşme, kararname ve kongre kararları meclisin onayından geçmek zorundadır. Yürütmenin aldığı kararlar Meclisin onayıyla kanunlaşmaktadır. Mecliste azınlıklar; Yahudiler 1, Zerdüştler 1, Aşuri-Keldani Hristyanlar 1 Ermeniler ise Kuzey ve Güney Ermenileri olmak üzere 2 vekille temsil edilmektedirler. Dönemsel olarak değişiklik gösterse de seçim bölgeleri ve milletvekili sayıları kanunla belirlenmektedir.

Kaynak için buraya tıklayın..

Henüz yorum yapılmamış.

* İşaretli tüm alanları doldurunuz.