Kürsü
M. Ali Akbulut: Dostluk ve Sevgi Köprüsü (3): Nezaket
Modern dünyada, insan ilişkilerinin soğuk ve kopuk olduğu bir dönemdeyiz. Şehir hayatı insan ilişkilerini ve iletişimini de etkiliyor. Oysa hem inancımız, hem geleneklerimiz, hem toplumsal organizasyonlar, insanlar arasındaki ilişkileri ve iletişimi teşvik etmekle kalmayıp adeta zorunlu kılıyor. İlişkileri bozan, ilişkilere zarar veren her davranışın bir ilacı, her türlü düşmanlaştırıcı ve ötekileştirici davranışın da panzehiridir. Bu yönüyle kibir, öfke, kin, düşmanlık, bencillik gibi davranışların panzehiri niteliğindeki dostluk ve sevgi, saygı oluşturan bir davranış olan nezaket, ilişkileri ve iletişimi adeta güven ve saygı temeline oturtuyor.
Hiçbir karşılık beklemeksizin, karşıdaki kişiyi anlamaya ve ona sevgi ve şefkati yansıtacak bir davranış olan nezaket, güven toplumlarının oluşmasına yol açar.
Nezaket, Farsça kökenli "nazuk" kelimesinden dilimize geçmiş. Bizde Arapçadan gelen, "edeb"in çoğulu "adab-ı muaşeret" olarak kullanılsa da; kibar, zarafet, saygı, naziklik, incelik, tevazu, hoşgörü gibi yoldaş kelimeleri de içine alır.
Toplumsal hayatın her alanında nezaket, muhatapların tavırlarını yumuşatır, iletişimi ve ilişkileri iyileştirir, saygı ve güveni artırır. Siyasi organizasyonlarda nezaket, karşı taraf ile uygun iletişim kanalı oluşmasını sağlar; düşüncelerine katılmasan da diyalog ve görüş alışverişini mümkün kılar. Bu durum da farklı düşünce ve görüşe sahip olan kişi ve grupların birlikte yaşama imkanını oluşturur. Toplumsal birlikteliği, ahlaki erdemlerin vücut bulmasını sağlar.
Nezaket, saygı olarak görülse de tek başına saygı nezaketin anlamını vermez. Nezakette şefkat vardır, empati vardır. Kibarlık, hoşgörü ve tevazuyu da içine alır; saygıyı da içine alır. Empatinin olduğu yerde, nezaket alan ve nezaket veren nezdinde, ilişki ve iletişimin bir anlam ifade ettiğini, bir değer oluşturduğunu bilmek gerekir. Çünkü nezaket alan kişi, kendisine karşı nezaketli davranıldığını gördüğünde muhatabına nezaketli tavır içinde olacaktır. Bir tür bulaşıcı hal alacaktır. Toplumdaki saygınlık ortamı, insanların birbirine karşı daha güvenle yaklaşmasına yol açacaktır.
Nezakete genel anlamda "adab-ı muaşeret" de demekteyiz. Toplum içindeki hareketlerimizi, insanlar arasındaki ilişkilerimizi belli bir ahlak kuralı içinde belirleyen bu davranışlar, kimlik ve kişiliğimizi de ortaya koyar. Yumuşak davranış, nazik hareket, saygılı duruş, hoşgörülü yaklaşım, kibar ve ince insan olmak; sosyal ilişki ve iletişimin sağlam ve sağlıklı zemine oturmasına yol açar. Nezaketli davranış, olası sorunların çözümünü kolaylaştırdığı gibi, olma ihtimali gözüken sorunların oluşumunu da önler. Nezaketli bir davranış, öfke, kin, bencillik, kibir gibi hastalıklı davranışların hem gelişmesini hem de olası varlığını etkisiz kılar.
Hiç kuşkusuz nezaket, ailede huzuru, okulda anlayışı, iş yerinde verimi, ülkede güveni sağlayacak; iletişim ve ilişkilerde muhataba değer verme, önemseme, saygı duyma, şefkat gösterme ve empati ile anlayışı da geliştirecektir.
Her ne kadar toplumsal anlayış içinde nezaket, medeni ve ahlaki davranışlar kalıbında değerlendirilse de, genel bütünlük içinde insana verilen değer, insani ilişkilerde bir yön belirleyici olarak da görülmelidir. Mirasını aldığımız Osmanlı kültüründe adab-ı muaşeret, eğitim kalıbı içinde verilirdi. Eğitim aslında ailede başlar, okulda devam eder; toplumun kendisi ise bu eğitimin uygulama sahasına dönüşürdü. Rol model aile olurdu; aileden alınan altyapı, medreselerde daha kalıcı hale getirilir, toplumda da karşılığını bulurdu.
Sözle başlayan, beden diliyle devam eden, söz ve hareketlerle kendini gösteren nezaket kuralları, daha çok toplumun kabul ettiği ve uyguladığı yazılı olmayan kurallardır aslında. Adab-ı muaşeret; edep, adap, ahlak kalıbında erdemli topluma dönüşmede önemli bir yön belirler.
Nezaket kurallarının en fazla ihlal edildiği alanlar siyaset sahnesi ile trafik oluyor. Kibarlık, incelik, hoşgörü, empati, saygı gibi nezaketin arkadaşları da bu alanlarda kayboluyor. Kabalık, bencillik, 'ben' ve 'öteki' anlayışının hakim olduğu alanlara dönüşüyor. Karşı tarafı anlama ve kendini anlatma yoluna gitmekten çok, 'karşı taraf beni kabul etsin' bencilliği hakim oluyor.
Nezaket, güven toplumunun oluşmasını, toplum içinde saygının hakim olmasını sağlar. Güven ve saygı temelli bir toplumda ise eğitimde kalite, üretimde verimlilik, ülkede birlik oluşması demektir.
Dijital bir dünyaya girdik. Her anımız çevrim içi durumda. Bu sanal ortamlarda kendine özgü ahlak kuralları geliştiriliyor. 'Netiket' denilen çevrim içi davranış kuralları şekilleniyor.
Dijital platformlardaki paylaşımlarda, kişilerin ve kurumların itibarlarının korunması zaruret haline geliyor. Kontrol ve denetim kapsamında olmasa da, en azından dijital platformlardaki ahlaki kuralların nezaket kalıbına yerleştirilmesi gerekiyor. En azından bu anlayış ve sorumluluğun oluşması gerekiyor.
Salih amellerle dosdoğru yolda yürüyen ve bu yolda hikmetle ve güzel öğütle yaklaşanlardan olmak ümidiyle.
M. Ali Akbulut

Henüz yorum yapılmamış.