Sosyal Medya

Tercüme Haber

Tercüme Haber: Perde arkasındaki bağlar: Giderek derinleşen Çeçen-Körfez ilişkisi

Sosyal paylaşım ağı Instagram’da Çeçenistan lideri Ramazan Kadirov’a bağlı, Çeçen Özel Kuvvetleri komutanı bir askerin bir arkadaşının Libya’da aldığı madalyayı kutlaması, Çeçen askerlerin Suriye ve Libya’daki varlığını yeniden gündeme getirdi.



Sosyal paylaşım ağı Instagram’da Çeçenistan lideri Ramazan Kadirov’a bağlı, Çeçen Özel Kuvvetleri komutanı bir askerin bir arkadaşının Libya’da aldığı madalyayı kutlaması, Çeçen askerlerin Suriye ve Libya’daki varlığını yeniden gündeme getirdi.

Bundan birkaç gün önce Çeçenistan lideri Ramazan Kadirov'a bağlı Çeçen Özel Kuvvetleri komutanı bir arkadaşının aldığı madalyayı kutladı. Nerede görev yaptığı sorulunca güney Osetya, Suriye, Ukrayna ve Libya cevabını yazdı.

Bu cevaptan anlaşıldığı gibi Rus güvenlik şirketi Wagner'in paralı askerlerinden sonra Libya'da Kadirov ekibi de darbeci Halife Hafter saflarında savaşıyor.

Peki Kadirov’a bağlı Çeçen askerlerin Ortadoğu’daki varlığı ne kadar eskiye gidiyor?  Suriye’de Rusya ile birlikte hareket eden Çeçen askerler, ne zamandan beri Libya’da bulunuyor?

Kadirov'un Arap dünyası ile ilişkileri

Çeçenistan lideri Ramazan Kadirov'un Arap dünyası ile ilişkileri, egemen bir devlettense, bağlı bulunduğu üstüne sadık bir eyaletin başka bir ülkeyle irtibat kurmasına daha çok benziyor.

Rusya’yla paralel ve eşzamanlı olarak Ortadoğu siyaset denklemine dâhil olan bir diğer aktör şüphesiz Çeçenistan.

Çeçen lideri Ramazan Kadirov, çok sayıda Arap hükümdarla kişisel dostluklar geliştiren, belki de Ortadoğu'daki en görünür Rus yetkili oldu diyebiliriz. Kadirov, ne hikmetse Suriye ile pek yakından ilgileniyor. Suriye’deki Rusça Konuşan Çeçen tutuklularının ülkelerine geri iade edilmeleriyle bizzat ilgileniyor, kendi askerlerini bölgede ‘’askeri polis’’ olarak görevlendiriyor.

Libya’daki rolü de yakın zamanda belirlendi: Kendisinin yakın müttefiki Rus diplomat Lev Dengov ile eşgüdümlü olarak Libya’da Rus çıkarlarına eş-başkanlık icra etmek.

Çeçenistan’ın Ortadoğu’ya müdahil olması, diğer bir açıdan da terörle mücadele eğitimiyle iştigal eden özel kuvvetler sektörü için de muazzam bir büyüme potansiyeli demek. Rus askeri uzmanlarının Afrika ve Ortadoğu’daki ayak izlerinin giderek artması, devlete bağlı olmayan özel askeri birimlerin de kendilerine terörle mücadele adı altında yeni sahalar açması anlamına geliyor.

Kadirov’un en çok ziyaret ettiği ve en sıkı ilişkiler geliştirdiği yabancı partnerler, Körfez İşbirliği Konseyi üyeleri olan otoriter Arap yöneticiler. Kadirov rejimiyle bu Arap rejimlerinin benzer özelliği, her birinin otoriter ve baskıcı bir nitelik taşımaları. Petrol gibi doğal kaynağa dayanan bir gelirle ceberrut ve güçlü imajı verilmiş bir lider ve onun etrafındaki bir grup tarafından yönetilmek gibi…

Kadirov sadece Körfez'deki baskı rejimlerini kendisine siyasi rol-model olarak almakla kalmadı, Dubai’de inşa edilen, devasa Burç Halife Kulesi’ni de taklit ederek, Avrupa’nın en büyük kulesi olmasını amaçladığı 102 katlı Akhmad Tower'ın inşasına da 2015’te başladı.

Çeçen lider, Körfezli mesteklaştarıyla son derece yakın ilişkilere sahip. Dört ayda iki defa bölge turuna çıktı. 2017 yılının Ağustos ayında da Suudi Veliaht Prensi Muhammed Bin Selman ve Kral Selman Bin Abdülaziz ile Cidde’de buluşmuş ve daha sonra hac yapmıştı.

Kasım’da da Bahreyn'e gerçekleştirdiği gezide Bahreyn Kraliyet Muhafızları Komutanı Prens Nasır Hamad El-Halife ile tanışıp bir askeri üsteki eğitimi merkezini ziyaret etmişti.

Formula Sonrası Nusret’te Ziyafet Masası

Veliaht Prens Salman ve BAE’nin Abu Dabi Veliaht Prensi Muammed Bin Zayed ve Kadirov, Dubai’de Formula 1 yarışlarını izledikten sonra, ‘Salt Bea’ olarak ünlenen Türk şef Nusret Gökçe’nin restoranındaki ziyafette bir araya gelmişlerdi.

Grozny Rus Spetsnaz (Özel Kuvvetler) Üniversitesi

Muhtemelen Nusret’teki bu ziyafet masasında stratejik bir Çeçen yatırımı olan Rus Spetnaz Üniversitesi’nin kuruluşunu müzakere ediyorlardı. Dünyanın en büyük ve en modern askeri kompleksi olmayı hedefleyen bu devasa kompleks, şehirdeki terör saldırılardan, arazide rehine kurtarmaya kadar çok yönlü özel kuvvetler eğitimi için tasarlandı.

Çeçenistan’daki Rus Spetsnaz Üniversitesi'nde (Özel Harekat Kuvvetleri) silah eğitimi tatbikatı.

Üniversitede, paraşüt ve helikopter saldırılarından, gemi ve sualtı tatbikat alanlarına, kentsel senaryoları çalışabilmek için tam ölçekli bir taktik kent platosuna kadar birçok çeşit askeri operasyon eğitimi veriliyor.

Çeçenistan Güvenlik Güçleri Eğitim Başkanı ve tesisin komutanı Danil Martinov'un, Temmuz ayında Rus askeri haftalık Zvezda ile yaptığı son derece kapsamlı röportajında, üniversitenin amacı hakkında ipucu verdmişt:

‘’Tesisi 2019 yazında tamamen faaliyete geçmesini planlıyoruz. Hâlihazırda Rusya'daki özel tatbikatlara zaten katılmaktayız. 2015 yılında Ürdün'deki uluslararası bir yarışmada Çeçen özel kuvvetlerinin güçlü performansı, bizden hizmet almayı düşünen muhtemel iş ortaklarımıza neler sunabileceklerimizin güzel bir örneği oldu.’’ dedi.

Martinov, Ekim ayında başka bir röportajda, 2019'dan başlayarak merkezin yabancı askeri birlikleri eğitmeye başlayacağını doğrulamıştı.

Muhtemel gelecek iş ortaklarından kastedilenin Arap dostlar olduğunu anlamayan yoktur. Son ziyafet buluşmalarının ve yakın ilişkilerin ötesinde, bazı Körfez ülkeleri Çeçenistan ile bu tür işbirliğine açık bir ilgi duyduklarını kendi ağızlarından ifade etmişlerdi.

Gelecek ocak ayında BAE, askeri birliklerini bu merkezde eğiteceğini duyurdu. Ayrıca Kadirov’un Suudi Arabistan ziyaretinde Veliaht Prens Selman, terörle mücadele birimlerini yine aynı merkezde eğiteceklerini beyan etmişti.

Ürdün, Çeçenistan bağlamında oldukça önemli çünkü ülke, geçmişi Osmanlı dönemine dayanan ve birçoğu orduda yüksek görevlerde bulunan Çeçen diaspora nüfusuna da ev sahipliği yapıyor.

Kadirov-Körfez liderleri işbirliğinin kazananı sadece Kadirov değil. Körfez ülkelerinin prensleri, kendileri için patolojik bir korku haline gelen potansiyel bir İslamcı ayaklanmasını ezme konusunda, Kadirov’un geniş tecrübelerinden de yaralanıyorlar.

Ayrıca, Çeçenistan’da dini yoruma karşı katı bir iktidar inşa etmeyi başarması, Arap Baharı'nın yeniden hortlaması tehdidine karşı kendi otoriter rejimlerini tahkim etmede Kadirov'un işbirliği stratejik bir öneme haiz.

Körfez ülkeleri ve Kadirov ilişkisinin başlangıcı 2006 yılına dayanıyor

Bütün bu ilişkiler ağının başlangıç noktası 2006 yılına dayanıyor. Lübnan’da Rus askeri mühendislerini korumak için bir grup Çeçen askeri bölgeye konuşlandırıldı. Ardından Suriye’deki iç savaşta, yne Rusya güdümünde Çeçen askeri, ilk defa yurt dışında sıcak çatışma sahasında operasyon deneyimi edindi.

Tabi son 2 yıldır, Çeçen taburların Suriye’de, artık askeri polis olarak hizmet vermeleri, yurt dışı deneyimini oldukça arttırdı. Aslına bakarsanız bu ‘’askeri polis’’ lakabı biraz yanıltıcı duruyor. Çünkü Çeçen yetkililer, bu taburların tamamının kamu hizmeti veren kolluk kuvvetinden ziyade, tam teçhizat muharebe savaş araç-gereçleriyle donatılmış olduklarını ve Çeçenistan’daki uzun yıllar süren ayaklanmada geniş bir operasyon tecrübesine haiz olduklarını kabul etti.

Eylül 2017’de Tahrir El Şam önderliğindeki muhaliflerle çıkan ve bir Çeçen askerinin öldüğü, çok sayıdakinin yaralandığı çatışmada, bu teçhizatın askeri polise göre kat be kat fazla olduğu ortaya çıkmıştı.

Çeçen Spetsnaz (ön plan) baş eğitimcisi Danil Martinov (solda), Kasım 2018'de Bahreyn'deki Kraliyet Muhafızları eğitim alanına yaptığı ziyaret sırasında, Bahreyn Prensi Nasır bin Hamad El Halife (ortada), ve Çeçen heyetinin Orta Doğu baş elçisi Ziad Sabsabi (sağda) ile birlikte.

Suriye'de ortalama 400 kişilik Çeçen taburları çok sayıda operasyonda görev yaptı ve bu taburların sonuncusu 7 Aralık'ta evlerine döndü. Muhtemelen binlerce Çeçen profesyonel bu çatışmada görev yapmışken, Kadirov'un güçleri daha fazla yurt dışı görevler için kendilerini hazır tutuyorlar. Belki de Suriye’de yeniden görevlendirilirler, kim bilir?

Rus paralı askerler şu anda Orta Afrika Cumhuriyeti'nden Mozambik'e kadar Afrika kıtasındaki bir düzineden fazla ülkeye konuşlanmaya hazırlanıyorlar. Libya ve Yemen'de ilave konuşlandırmalar hakkında sürekli söylentiler var.

Kadirov son zamanlarda Libya’daki diplomatik rolünü giderek arttırıyor. Darbeci General Halife Hafter’in milislerinin, Çeçenistan’ın Spetsnaz (Özel Kuvvetler) Üniversitesi’nde eğitim almaları, ya da Çeçen askeri eğitmenlerin Libya topraklarında mesai harcaması pek de zor ihtimal durmuyor.

Wagner ile Çeçen güçleri, benzer misyon yüklenmiş olmalarına rağmen (iki yapı da eğitilmiş, ücretli askeri birliklerden oluşuyor), aslında Wagner savaşçılarının büyük çoğunluğu, bugün Çeçenistan’ı yöneten adamlarla daha önce savaşmış askerlerden oluşuyor.

İki grup, Suriye’de birbirinden tamamen ayrı ve bağımsız bir şekilde görevlerini icra ettiler. Ayrıca bir Çeçen’in Wagner’e üye olması yasak, çünkü geçmişte aralarında yaşanan savaş nedeniyle Wagner yetkilileri, Çeçenlerin kendilerine husumet besleyip, başkaldırma potansiyeli taşıdığını düşünüyorlar. Keza iki grup arasında kaşılıklı güvensizlik epey bir derin. Şöyle ki, bu birbirine güvenmeme, Kadirov ile Rus güvenlik şefleri arasındaki bölünmeye kadar uzanıyor.

Bu bölünme aslında daha güçlü şekilde Moskova ile Grozni arasında da yaşanıyor. Bir yandan Moskovaya bağlı bir federal devlet olup, Putin’e sadakatinden edindiği güçle, Çeçenistan’ın Kuzey Kafkasya’daki komşuları üzerindeki baskın rolünü tahkim ederken, diğer yandan da bağımsız bir devlet gibi Arap liderlerle yakın ilişkiler geliştirmesi de Rusya’nın gözüne batıyor.

Sonuç olarak, Kadirov’un silahlı Çeçen kuvvetleri ile Wagner birlikleri arasındaki en büyük benzerlik, Rus devletiyle olan ilişkileri gibidir: Dışardan Rusya’dan bağımsız görünüp, içeriden kontrol altında tutulmak….

Elbetteki diğer önemli bir benzerlik olan Arap dünyasındaki askeri misyonunu da unutmamalıyız.

Rusya’nın gittikçe derinleşen Libya Macerası

2017 ve 2018 yıllarında Rus yetkililer ve Hafter arasındaki bir dizi toplantıdan sonra Libya'daki Rus paralı askerleri varlığına dair haberler ortaya çıkmaya başladı. Wagner özel askeri şirketinden 300 askerin, Mart 2019'da Bingazi'nin Hafter’e ait karakolunda ve bir çok başka vilayette mevcudiyeti haberlere yansıdı.

Şu anda Libya'da bulunan Wagner askerlerinin ve diğer Rus paralı askerlerinin tam sayısını tahmin etmek zor. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Aralık 2019'da ülkede bu tür 2 bin savaşçı olduğunu iddia etti ve bu rakam yaygın olarak kabul görmüştü.

Silahlı güçlerin sahada oynadığı en önemli rol, silahlı yerli milislere profesyonellik katmak ve Hafter’in LNA güçlerine moral vermek diyebiliriz. Zira Serrac başkanlığındaki, UMH birliklerinden bir savaşçının Aralık ayında Dış Politika gazetesine verdiği demeçte; ‘kayıplarımızın yüzde 30’unu Rus keskin nişancılar şehit etti’ demişti.

Bazı düzenli Rus personelinin zaten Libya'ya konuşlanmış olabileceğine dair işaretler var; Libya'da öldürüldüğü ve Şubat ayında memleketine gömüldüğü bildirilen bir Rus askeri, özel bir müteahhit değil, Rus ordusunda görevli bir subaydı.

Rusya’nın, Libya’da sahaya sürdüğü, Wagner’e benzer bir diğer lejyoner birlikse, Moskova’nın daha önce Suriye’deki iç savaşta sıkça faydalandığı Çeçen paralı birliklerden oluşan Çeçen Özel Kuvvetler Birliği.

Kremlin'in Suriye'de istihdam ettiği Çeçen Özel Kuvvetleri bugünRusya için Libya’da kullanabileceği bir diğer alternatif seçenek. Rusya'nın güneyindeki Müslüman çoğunluklu Çeçenistan, çoğu yüksek eğitimli ve doğrudan Çeçenistan'ın Putin tarafından atanan lideri Ramazan Kadirov'a bağlı 30 bin kadar askeriyle katı bir yerli güvenlik yapısına sahip.

Kadirov' un bizzat kendisi, yakın çalışma arkadaşı ve elçisi olan Rus yetkili Lev Dengov, Libya' aki müzakerelere katılıyor ve Çeçen liderin nüfuzunu yurtdışında da genişletmeye devam ettiğini görüyoruz.

Kadirov'un güçlerini sahaya sürmenin faydalarından biri de, Çeçenlerin Sünni Müslümanlar olması. Çünkü Suriye'de olduğu gibi Müslüman Libya nüfusuna daha kolay adapte olabiliyorlar. Kadirov marifetiyle Çeçenistan, artık düzenli olarak Kremlin'in Müslüman dünyasına elçisi olarak hareket ediyorlar. Kadirov, Kremlin için Körfez'deki ve diğer ülkelerdeki Arap otokrasileriyle ilişkilerini ısıtmak kullanışlı bir joker niteliğinde. Ayrıca Arap Baharını, adeta Demokles’in kılıcı gibi her daim enselerinde hisseden Körfez otoriter rejimlerin gözünde de, halkı bastırma konusunda değerli tecrübelere sahip bir ortak.

Rusya’nın Libya’da doğrudan hava saldırıları düzenlemesi, lojistik olarak büyük masraf demek. Bunun yerine Libya’daki BAE üslerine lojistik destek vermek çok daha makul bir seçenek. Muhtemelen de Suriye’deki İdlib düğümü çözüldükten sonra, Rusya’nın Libya için harcayacağı mesaide ciddi bir artış gözlemlenecektir.

Fakat unutulmamalıdır ki, Moskova’nın Hafter’e desteğini aşikâr etmesi ve desteğini arttırması, Rusya’nın Suriye özelinde, bölgede Türkiye ile oluşturdukları, çok boyutlu ve hassas işbirliği denklemine ciddi zarar verecektir. Üstelik pandemi vesilesiyle küresel petrol fiyatlarında kronik düşüş Rus devletinin maliyesini sert bir şekilde vurmuştu. Dolayısıyla Libya’dan potansiyel kazanç ve maliyetin, Rusya için muhakemesini çok ince düşünerek yapılması zorunlu görünüyor.

Ayrıca eklemeliyiz ki Avrupa’ya Suriye’den daha yakın bir coğrafya olan Libya ve Akdeniz hattındaki faaliyet yürütmenin maliyeti, Rusya için, Suriye’ye oranla kat be kat fazla olacağını da göz önünde tutması gerekir.

******

Leg Dengov: Kadirov’un Libya’da iş ortağı

Resmi olarak Rusya’nın Libya Temas Grubu Başkanlığı görevini yürüten Dengov, Rusya ile Libya arasında köprü vazifesini görüyor. Batılı birçok enformasyon merkezinin, Moskova’yı Libya’daki son şiddet olaylarına askeri olarak karıştığı yönündeki suçlamalarını resmen reddetti.

Özellikle 2018 yılının  Ağustos ayı sonlarında Trablus çevresinde, darbeci General Halife Hafter'e bağlı Libya Meşru Hükümeti (LGN) güçleri arasındaki şiddetli çatışmaların patlak vermesi ve ağır insani kayıpların yaşanması, uluslararası çevrelerce Rus askeri varlığının kanıtı olarak görüldü.

Leg Dengov, bu iddiayı tümüyle reddederek ‘‘Rusya’ın Libya stratejisi, iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin yeniden tesisi ve daha da geliştirilmesine dayanıyor ve bu da çatışmanın tüm taraflarıyla barışçıl temaslar yoluyla gerçekleştirilmeye çalışılacak’’ ifadelerini kullanmıştı.

Ancak Batılı kaynaklara göre Kremlin yönetimi, S-300 Hava Savunma Sistemi, gemi ve denizaltılardan fırlatılan cruise füzeleri, karadan havaya fırlatılan füze sistemleri ve Tobruk ve Bingazi’de konuşlandırılan ‘’Wagner özel askeri şirketi’’ ile birçok taraftan Hafter’e destek sağlıyor. Üstelik bu iddialar –kaynağın ismi bildirilmeden- Rus kitlesel medya ajanslarında dahi dillendiriliyor. Rusya’nın Libya’daki esas odaklandığı hususun, petrol ve doğalgaz olduğu da dile getiriliyor.

Giderek derinleşen Libya iç savaşında Rusya’nın ekonomik menfaatleri, her zaman istikrarını korumayı başardı. Moskova görünürde bugüne kadar Libya’daki iki çatışan taraf arasındaki dengeli konumunu sürdürmeye çalıştı. Bu denge, Rusya’nın Libya’daki hidrokarbon ticaretinden silah anlaşmalarına, tarım sektöründeki işbirliğinden çeşitli altyapı anlaşmalarına kadar birçok sektördeki güçlü ekonomik yatırımlar sayesinde sürdürülebildi. Bu derin ekonomik işbirliğinin temelleri, ‘’Rusya’nın Orta Doğu’ya dönüşü’’ stratejisini uygulamaya koyan eski başbakan Yevgeni Primakov dönemine dayanıyor.

Rusya’nın Libya Temas Grubu Misyon Başkanı Leg Dengov

Özellikle Rusya'nın Libya'daki stratejik çıkarları birbiriyle bağlantılı dört temel sütuna dayanıyor:

1-Tarihi Arkaplan: Soğuk Savaş sırasında, Libya diktatörü Muammer Kaddafi (Sovyetler Birliği'ni üç kez ziyaret etti) Sovyet liderleri ile samimi ilişkiler kurmuşi kazançlı silah anlaşmaları ve bilgi transferleri üzerine birçok anlaşmaya imza atmıştı. Ayrıca birçok Libyalı subay da Sovyetler Birliği'nde okudu.

2- Jeo-Ekonomik: Libya petrol ihraç eden ülkeler (OPEC) arasında beşinci en büyük petrol ihracatçısı konumunda. Ayrıca Afrika’nın üçüncü büyük doğalgaz rezervlerine sahip ülkesi.

3- Jeopolitik Konum: Libya, Afrika’dan Avrupa’ya kitlesel göçün iki ana rotasından biri. Üstelik Libya’nın coğrafi konumu, Rusya için Güney ve doğu Akdeniz havzasında söz sahibi olabilmek ve Ortadoğu’da nüfuzunu arttırabilmek için stratejik bir anlam ifade ediyor.

4- Askeri-Stratejik Önem: Yine Akdeniz ve Ortadoğu’daki rolünü tahkim edebilmek için, Mısır ve Suriye’ye ilaveten Libya’da bir deniz üssü sahibi olmak, Rusya için kilit bir husus.

Yukarıda bahsedilen stratejik hedefler göz önüne getirildiğinde Rus Diplomat Leg Dengov’un Rusya için ne derece hayati bir rol icra ettiğini kestirmek güç değil. Dengov, Rusya ile diğer Bölgesel siyasi aktörler arasında adeta bir köprü rolü üstleniyor.

“Rusya-Libya ikili ilişkilerinin sosyo-politik, askeri ve ekonomik alanlarında temasların yeniden kurulmasında " aktif görevler üstlendi. Libya’da esir edilen 21 Rus ve Belaruslu vatandaşın serbest bırakılması müzakerelerinde de kilit rol oynadı. Yine Dengov, 2017’de varılan ve Rusya’ya muazzam derecede Libya petrollerine erişebilme imkânı sunan Libya-Rusya Petrol işbirliği anlaşmasında da anahtar görevi gören isimdi.

Sadece petrol değil, askeri alanda da bir iş birliği söz konusu. Hafter’in temsil ettiği Libya tarafı Rus menşeli silah ve güvenlik sistemlerine yoğun ilgi gösteriyor. Hafter milislerinin eğitimi konusundaki iş birliği de Rus askeri eğitmenler için ciddi fırsatlar doğurduğunu belirtmeliyiz.

Genel olarak Dengov’un, Rusya adına yukarıda bahsi geçen bütün kayda değer sorumluluklarının haricinde, Rus diplomatın, dikkatlerin esas üstünde toplanmasına vesile olan vazifesi, Çeçen makamları ile Libya Sahasında koordineli çalışmasıdır.

Dengov, Çeçen lider Kadirov’la oldukça yakın işbirliğine sahip. Bu birliktelik, Rusya adına bölgede çalışmalar yürüten misyon grubunun başına getirilmesinde Ramazan Kadirov’un bizzat dahli var. Çeçenistan’ın Rusya güdümünde Libya topraklarında giderek daha aktif bir şekilde görünür olmaya başlamasının ardında, Kadirov-Dengov dostluğunun etkisini küçümsemek elbette ki mümkün değildir.

*Kaleme Alan: Alla Hurska / Kaynak: The Jamstown Foundation Analiz Merkezi

*Kanadalı gazeteci ve analist Neil Hauer tarafından, The Defence Post ajansında yayımlanan bu makale, aslına sadık kalınarak, Hasan Nurhan Çelik tarafından tercüme edilmiştir.

Henüz yorum yapılmamış.

* İşaretli tüm alanları doldurunuz.

window.dataLayer = window.dataLayer || []; function gtag(){dataLayer.push(arguments);} gtag('js', new Date()); gtag('config', 'UA-57160306-1');
window.dataLayer = window.dataLayer || []; function gtag(){dataLayer.push(arguments);} gtag('js', new Date()); gtag('config', 'UA-57160306-1');