Özel / Analiz Haber
Sultan Abdülaziz döneminde kredi olarak alınan 100 bin altın ortadan nasıl kayboldu?
Son bir haftanın gündemine yerleşen ihale yolsuzlukları, suçlamalar, tehditler ve komisyon söylentileri bana 100 küsur sene önce yaşadığımız benzer bir skandalı hatırlattı: Sultan Aziz zamanında bir dış kredi için verilen 100 bin altının ortadan yokolması yüzünden paşaların biririne girmesini ve sonradan komisyonu bizzan hükümdarın almış olduğunun ortaya çıkmasını...
MURAT BARDAKÇI / HÜRRİYET ARŞİV
Haftayı iddialarla, itiraflarla, ihale dedikodularıyla ve komisyon karşılığı olarak artık TV kanalı verildiği söylentileriyle geçirdik. Yukarılarda, çok yukarılarda birilerinin kulakları çın çın çınladı ve gündemi böylesine iddialarla dolu geçen bir hafta, bana İstanbul'da geçen asırda yaşanmış bir komisyon skandalını hatırlattı.
1870'lerin başıdır, tahtta Abdülâziz, sadrazamlık makamında da Midhat Paşavardır. Paşa, o koltukta kendisinden önce oturmuş olan rakibi Mahmud Nedim Paşa'nın başına ne şekilde olursa olsun bir iş açmaya niyetlenmektedir. Düşünür, taşınır ve bir yol bulur: Paşa'nın birkaç sene önce yapılmış bir dış borçlanma sırasında usulsüz şekilde tam 100 bin altın komisyon verdiğini söyler ve tahkikat açtırır.
O devirlerde devletin borç aldığı bankalara veya şahıslara faizin yanısıra ‘‘komisyon’’ ödemesi normal bir iştir ve borç verecek sermaye sahiplerini bulanlara ve aracılık edenlere de aynı şekilde komisyon ödenmektedir. Mahmud Nedim Paşa sadrazamlığı sırasında bir Fransız bankasından devlet adına yüklü miktarda borç almış, her ne yaptıysa yapmış, bankayı sadece faizle yetinmeye ikna etmiştir ama hesaplarda 100 bin altınlık bir komisyon görünmektedir.
Midhat Paşa, işte bu 100 bin altını diline dolar ve ‘‘Mahmud Nedim Paşa devletten ve padişahtan habersiz 100 bin altının üzerine oturdu’’ der ama işin aslı başkadır: Mahmud Nedim Paşa gelen krediden 100 bin altın ayırmış fakat cebine atmamış ve iktidarını sağlamlaştırmak için ‘‘Gelen kredilerden hükümdarın hissesini alması olağan bir iştir’’ doğruca saraya, Sultan Aziz'e göndermiştir. Midhat Paşa ‘‘devlet dolandırıldı’’ yaygarasını kopartınca hükümdar ‘‘Parayı ben aldım’’ diyemez, susar ve sonra ‘‘Ben herhangi bir yere ödeme yapılması için izin vermedim’’ der, sabık Sadrazam Mahmud Nedim Paşa da koskoca padişahı yalancı çıkartmamak için paranın üstüne kendisi oturmuş gibi görünmek zorunda kalır. Önce komisyonlar, sonra da o zamanın yüce divanları kurulur ve Nedim Paşa 100 bin altını faiziyle beraber ödemeye mahkûm edilir.
Sultan Aziz, ‘‘babalığını’’ işte bu mahkumiyetten sonra yapar, Paşa'nın cezasını affeder Kastamonu'ya vali olarak gönderir ve bütün bu işleri başına açan Midhat Paşa'yı da sadrazamlıktan atıp yerine bir başkasını, Rüştü Paşa'yı getirir. Devletin çatırdaması ise birkaç sene sonra sonra çöküntüye döner. Sultan Aziz 1876'nın 30 Mayıs'ında bir paşalar darbesiyle tahtından indirir, dört gün sonra da öldürülür...
İşte, geçen asırdan kalma bir komisyon öyküsü ve son bir söz: Bu sayfada senelerdir gündemdeki olayların eskiden yaşanmış benzerlerinden sözediyorum. Yolsuzluğundan siyasi kavgasına, irticasından bekâret meselesine, gizli rapor skandalından borsa rezaletine kadar şimdinin gündeminde ne varsa en az bir asır öncesindeki bir benzerini bulup naklediyorum. ‘‘Bu kadar benzerlik olmaz, imkânı yok!’’ deyip inanmak istemeyenler için de, sözünü ettiğim geçmişteki hadisenin nerede ve hangi kaynakta yazılı olduğunu mutlaka gösteriyorum.
Mahmud Nedim Paşa'nın ve sarayın komisyon hikâyesi de bunlardan biri. Merak edenler için bunun da kaynağını söyleyeyim: Mahmud Celâleddin Paşa'nın ‘‘Mir'ât-ı Hakikat’’ının ilk cildi. Teferruatını merak edenler veya inanmayanlar Paşa'nın kitabını bulup aslını okuyabilirler.

Henüz yorum yapılmamış.