Özel / Analiz Haber
Sarı Saltuk'a adını savaşta yendiği Alyon adlı bir düşmanı vermiştir
Osmanlıların Rumeli’yi fethetmesiyle Babadağı Osmanlı sultanlarının, vezirlerinin, emekli askerlerin ve memurların ziyaret ettikleri, oturdukları bir yer haline gelmiştir.Babadağı’nın oldukça elverişli bir konumda bulunması nedeniyle Kanuni Sultan Süleyman bir sefere giderken burada 4 gün kalmış, Sultan IV. (Avcı) Mehmed Babadağı’na gelip 1672-1674 yıllarında devleti buradan yönetmiştir.
Babadağı, Osmanlı Müslüman toplumunun Rumeli’de
yeni bir yurt edinme ve millet olma çabasının bir parçasıdır.
Babadağı Kuzey Dobruca’da yani Romanya sınırları içinde bulunan Tuna Nehri’nin Karadeniz kavşağına 35 km (kuş uçuşu 10 km) mesafededir. Babadağı’nıTürkiye’deki herhangi bir kasabadan ayıran bazı özellikleri bulunmaktadır.Babadağı Türkmenlerin Avrupa’ya ilk yerleştikleri yerdir. Osmanlı Rumeli’ye 1354 yılında geçmişken Sarı Saltuk ve 12 bin çadır Türkmeni Rumeli’ye 1262-1263 yıllarında geçmiş ve Babadağı kasabasını kurmuşlardır. Yani Rumeli’ye geçiş Osmanlı Türklerinden tam 100 sene önce başlamıştır.
Babadağı kasabası farklı bölgelerde Baba Sultan, Baba Kasabası, Saltuk Baba gibi isimlerle bilinir. Bu isimlerle anılmasının nedeni 13.-14. yüzyılda Balkanlara gelen “Babalar” yani dervişlerden biri olan Sarı Saltuk’tan gelmektedir.
Sarı Saltuk’un ilk gayretlerinin Osmanlı desteği olmadan yürütüldüğünü düşünmek doğru bir çıkarım olacaktır. Ama Sarı Saltuk’a doğrudan doğruya destek veren askeri bir güç vardı ki o da Altın Ordu’dur. Cengiz Han’ın torunlarından Berke Han’ın 1260 yılında Müslüman olması Doğu Avrupa’da İslam’ın yayılmasını kolaylaştırmıştır. Bu sayede Babadağı kuruluşundan yani 1262-1263 yılından 1880’lere kadar ezici çoğunluğu Türk-Müslüman olan bir nüfusa sahip olmuştur.
Osmanlıların Rumeli’yi fethetmesiyle Babadağı Osmanlı sultanlarının, vezirlerinin, emekli askerlerin ve memurların ziyaret ettikleri, oturdukları bir yer haline gelmiştir.Babadağı’nın oldukça elverişli bir konumda bulunması nedeniyle Kanuni Sultan Süleyman bir sefere giderken burada 4 gün kalmış, Sultan IV. (Avcı) Mehmed Babadağı’na gelip 1672-1674 yıllarında devleti buradan yönetmiştir.
Babadağı’nın ihyası ve Türk ve Müslüman kimliğinin canlanması ve bu arada Sarı Saltuk türbesinin bulunması ve kasabanın kimliğinin damgalanması II. Beyazıd tarafından sağlanmıştır. II. Beyazıd rüyasında Sarı Saltuk’u görür, Saltuk Baba ona Kili ve Akkerman’ı fethedeceğini müjdeler ve II. Beyazıd 1484 yılında bu önemli iki yeri almayı başarır. Bu rüyanın ardından Babadağı dini ve kültürel bir merkez haline getirilmiştir.
Osmanlı İmparatorluğu’nun yükseliş döneminde bulunduğu konum ile fetihlerde bir üs konumunda olan Babadağı Osmanlı’nın gerileme döneminde ise yine bulunduğu konum nedeniyle sık sık işgal tehlikesi yaşamıştır. Özellikle Osmanlı-Rus savaşından sonra İstanbul’a giden ana yolun Babadağı’ndan geçmesi nedeniyle bölge Ruslar tarafından işgal edilmiş, camiler, medreseler, türbeler çok ciddi zararlar görmüştür.
Babadağı kasabasının tarihi önemine değindikten sonra burayı Türk ve İslam yurdu yapan Sarı Saltuk’a da değinmek istiyorum: Sarı Saltuk, Anadolu ve Rumeli’nin fethi esnasında gazalara katılan, kahramanlığı ve velayeti ile daha yaşarken efsanevi bir şahsiyet haline gelen bir Türk kahramanıdır. Tarihi kaynaklarda yer alan Sarı Saltuk ile ilgili bilgiler Sarı Saltuk’un gerçek hayatını maalesef ortaya koyacak nitelikte değildir. Bu büyük adamın gerçek hayatı ve sonrasında menkıbelerle ağızdan ağıza dolaşan hayatı birbirine karışmıştır.
Cem Sultan 1475 yılında bir sefer nedeniyle kışı Dobruca’da geçirmiştir. (Dobruca’nın stratejik konumundan yukarıda bahsetmiştim.) Cem Sultan uzun kış geceleri boyunca dinlediği Sarı Saltuk hikâyelerini çok beğenmiş ve Ebü’l Hayr-ı Rumi’ye bütün hikâyeleri bir kitapta toplamasını emretmiştir. Bunun üzerine Anadolu’yu ve Rumeli’yi karış karış dolaşan yazar yedi yıllık titiz bir araştırmadan sonra üç ciltten oluşan “Saltukname” adlı eserini tamamlamıştır.
Saltukname’ye göre Sarı Saltuk’un asıl adı Şerif Hızır’dır. Şerif Hızır at binmesi ve kılıç kuşanması ile Türk destanlarındaki alp tipinin bir örneğidir. Kahramanımıza Saltuk adını savaşta yendiği Alyon adlı bir düşmanı vermiştir. Müslüman olan Alyon’a da Saltuk “İlyas” adını vermiştir. Bu ad alıp-verme geleneği köklü bir Türk geleneğidir.
Sarı Saltuk ile ilgili başka çarpıcı bilgileri Evliya Çelebi’nin Seyahatname isimli eserinde de görüyoruz. Çelebi’ye göre Sarı Saltuk’un asıl adı Muhammed Buhari’dir. Buhari, Ahmet Yesevi’nin halefidir. Ahmet Yesevi Buhari’yi Hacı Beştaş-ı Veli’ye göndermiş ve Anadolu ile Rumeli’nin İslamlaşmasına katkıda bulunmasını istemiştir. Dobruca’ya yetmiş adamıyla gelen Muhammed Buhari’nin Kaligra mağarasındaki ejderi öldürmesiyle Dobruca Kralı ve halkı Müslümanlığı kabul etmiştir. Muhammed Buhari bölgede Sarı Saltuk ismiyle bilinen papazla tanışmış onunla sohbet edip onu tanıdıktan sonra papazı öldürmüştür. Ardından Sarı Saltuk ismiyle bölgede dolaşan Muhammed Buhari insanlarla konuşarak onları İslam’a davet etmiştir.
Sarı Saltuk’la ve Babadağı hakkında yabancı seyyahlar tarafından da elimizde bazı önemli bilgiler bulunmaktadır. Örneğin; İbn-i Battuta’nın Orhan Gazi zamanında Babadağı’nı ziyaret edip Saltuk Baba’dan söz etmesi burada Müslümanların hâkim olduğunun bir göstergesidir.
Ayrıca 1640 yıllarında Katolik Papaz Petru Bogdan Beksiç’in notlarında da Sarı Saltuk ve Babadağı ile ilgili çok önemli bilgiler bulunmaktadır. Bogdan Beksiç’in notlarında Babadağı kasabasında Katolikliklerin ve Ermeni Ortodoksların yaşadığını belirtmesi bu kasabanın her dine ve mezhebe açık olduğunun bir göstergesidir. Bogdan’ın notlarında ayrıca Sarı Saltuk’la ilgili önemli bilgiler de bulunmaktadır. Ona göre Türkler bir cami –türbe- içinde bulunan bir kabre çok büyük saygı göstererek bu kabirde yatan evliyanın kasabaya “Baba” ismini verdiğini söyler. Ayrıca bazı Hıristiyanlar tarafından Sarı Saltuk’un aziz ilan edilerek ziyaret edildiğini de belirtmektedir.
SONUÇ
- Eser, Sarı Saltuk veya Baba Saltuk’un Rumeli’de İslam’ın yayılmasını Osmanlı’dan evvel nasıl sağlamaya çalıştığını ve ne derece büyük başarılara ulaştığını bizlere anlatmaktadır.
- Eser, Sarı Saltuk ve beraberindeki Türkmenlerin Rumeli’yi nasıl yurt edindikleri ve Babadağı kasabasının 1262-1880 yılları arasında nasıl Türk- İslam mayasıyla yoğurulduğunu anlatmaktadır.
- Eser, Saltukname adlı eserin halk Türkçesi ile kaleme alınması ve bu tarihsel birikim ile Cumhuriyet devrimleri arasında olan bağlantıyı son derece iyi bir şekilde aktarmaktadır.
- Eser, küçük bir kasaba olan Babadağı’nın Türk- İslam tarihi açısından gerek dini gerek fetihlere bir üs niteliği ile stratejik açıdan ne derecede önem arz ettiğini çok titiz bir çalışma ile ortaya çıkarmıştır.
Yoğun emekleriyle ve titiz çalışmasıyla bizlere bu değerli eseri kazandıran Sayın Prof. Dr. Kemal H. Karpat’a sonsuz teşekkürlerimizi sunarız.
SARI SALTUK VE BABADAĞI
Samet Şahin
KİTABA ULAŞMAK İÇİN TIKLAYINIZ

Henüz yorum yapılmamış.