Sosyal Medya

Özel / Analiz Haber

İsimdeki sır: Osman'ın 't'si

Osmanlı Devleti'nin ortaya çıkış süreci, bu sürece ilişkin eski anlatıların 20. yüzyılın son çeyreğinde gerçekleşen yeni eleştiri okumaları sayesinde daha iyi bilinir oldu.



Ancak, devlete adını veren hanedanın kurucusunun henüz kesin bir profili oluşabilmiş değil. Osman Gazi'nin Kayı Boyu'ndan olmayan, hatta Oğuz boylarının askeri aristokrasisine bile mensup olmayan, ama Batı Anadolu'nun sınır (uç) boyunda talihi yaver giden cesur bir maceracı olduğu , artık kesinleşmiş gibi görünüyor.

Ne var ki, uç bölgesinde başına devlet kuşu konan bu tarihi karakterin o sıralarda Müslüman olup olmadığını , adının da gerçekten Osman mı duğunu tam olarak bilemiyoruz. Osman Gazi'nin gerçek adının Otman (çoban) olduğu veya, başka bir öneriye göre, Kuzey Karadeniz bölgesinden göç eden Altınordu döküntüleri asında görülen Atman ya da Ataman isimlerinden biri olduğu , günümüz tarihçilerince ciddiye alınan olasılıklar. Bu sorgulamaların iki farklı veri türünden beslendiğini söyleyebiliriz.

Birincisi, görece zamandaş yazılı kaynaklar. Nitekim, hem daha sonra Avrupa dillerinde görülen "otman" ismi ve "ottoman" sıfatının kökenindeki Bizans kaynakları, Arapça Osman adındaki ikinci sessiz harfi (adın başında bulunan ve Türkçe'de "o" sesini veren ayın harfi, sesli bir harf değildi ), özellikle de Türklerin telaffuzu sonucunda "s" olarak duyup yazmaları çok daha kolayken, "t" biçiminde duymuş ve yazmışlar, hem de 14. yüzyıl başlarında yazan Suriyeli el-Umari, şöhreti artık her tarafta duyulmuş namlı gazinin adını Arapça metninde "tı" harfiyle yazmıştır.

ikinci veri ise doğrudan toplumsal tarihle ilgili ve yazılı kaynaklara hak verir nitelikte: Osman'ın huruc döneminde hem kendisine (Gündüz Alp, Sarı Yatu/Savcı), hem önceki nesle (Ertuğrul, Dündar, Gündoğdu , Sungur Tekin), hem de çocuklarının/yeğenlerinin nesiline (Orhan, Pazarlu, Savcı, Bay Hoca, Aktimur, Aydoğdu) mensup olan aile üyelerinin adlarının neredeyse tamamı Türk adı. Ancak kendi oğulları arasın da ve yalnızca üç Türkçe olmayan ada rastlıyabiliyoruz: Alaeddin, Hamid ve Melik.

Yani Osman, tabii bu biçimiyle, ailesinin fertleri arasında ve kendi nesiline kadar, Arapça bir ad taşıyan tek kişi. Bütün bunlar, ciddi bir sorgulama nedeni. Ama aceleci davranmamak, köşeli sonuçlara varmamak gerekir. Ortaçağ Anadolusu'nu henüz hakkıyla tanıyabilmiş de olmadığımıza göre, şimdilik yapabileceğimiz, Osman Gazi'nin adının da zamanla, islami bir meşruluk gereksinimine koşut olarak geliştirilmiş bir "resmi" tarih öğesi olabileceğini hatırlatmaktan ibarettir.

Ahmet Kuyaş

Henüz yorum yapılmamış.

* İşaretli tüm alanları doldurunuz.