Zeynep Yücel: Sevgi ve Hamd

Sevmek nedir? Ä°nsan birini ya da bir ÅŸeyi neden sever?

Sevgi; menfaat görmek ya da görme ihtimalinden doğan bir his olabilir mi? Menfaatten kastımız illa ki ilk akla gelebilecek olan maddi, rakamsal değerler olmayabilir. Hayata dair her türlü iş birliğini düşünebiliriz. Söz konusu destek ancak meşru, hayırlı bir konudaysa sevgiye yol açabilecektir. Ama yardımın niteliği dikkate alınmaksızın, olumsuz/yanlış bir fiille ilgili olursa, neticede bir çıkar sağlanmış olması sevgiye yol açamaz. Borçlu hissedilebilir, minnet hissedilebilir ama sevgiye götürebilecek bir yol değildir bu. Hatta desteğine ihtiyaç duyduğumuz, dolayısıyla kendimizi ondan daha zayıf bir konumda gördüğümüz için, muhatabımıza karşı bırakın sevgiyi, kıskançlık, haset gibi olumsuz duygulara dahi yol açabilir. Çünkü ortada bir faydalanma varsa da sahici bir iyilik yoktur. Hayr üzere yardımlaşma ise menfaatten ziyade bir iyilik/güzellik/ahlakîlik kaynaklı olduğu için, bundan bir muhabbet doğması kuvvetle muhtemeldir.

Her iyi(lik)/güzel(lik) mutlaka sevilir mi? Sevilmeli mi?

Bu soruya evet dememek için ne tür bir neden olabilir ki? Hatta doÄŸal sonuç bu yönde olmalı deÄŸil mi? Kendimizde ya da dışımızda gözlemlediÄŸimiz eylemler, tepkiler, nitelikler o an ne'liÄŸi veya nedeni konusunda tam olarak farkında olmasak da bir his oluÅŸturur. "Ä°yiliÄŸin karşılığı iyilikten baÅŸka bir ÅŸey midir?" (Rahmân Suresi 60. Ayet) Ayette kastedilen tam olarak bu olmasa da iyiliÄŸin duygusal karşılığı en çok sevgi deÄŸil midir? Kul olarak iyiliklerin karşılığı ilahi sevgi olduÄŸuna göre kulların kendi arasında da bunu böyle düşünebiliriz herhâlde. Güzellik atfettiÄŸimiz insanı ya da bir ÅŸeyi sevmemek doÄŸal akışın dışındadır, hatta bir çeliÅŸkidir. Güzele kayıtsız kalınmaz. Kayıtsızlık ya da kıskanmak gibi hisler, bu yüzden bir nevi arızadır. Bunun sebeplerinin, güzelliÄŸi fark edemeyecek kadar ondan uzakta bulunmak, onu takdir edemeyecek kadar karanlıkta olmak, güzelliÄŸin aynasında kendindeki eksikliÄŸi müşahede etmekten duyulan rahatsızlık gibi etkenler olması muhtemeldir.

Sevmenin, sevi'mli bulmanın nedeni, o kişiyle ünsiyet, kendine benzetmek olabilir mi?'Zıtlar birbirini çeker ve tamamlar' kabulünden gidersek, sevilene halihazırda benziyor olmaktan ziyade, henüz kendisinde var olmayan ama güzel de müşahede ettiği özelliklere gıpta etme, hayranlık duyma, onun gibi olma isteği daha etkili olabilir. Diyebiliriz ki aslında insanın tasavvurunda bir güzel şeması vardır ve buna muvafık özelliklere sahip olanı cana yakın hisseder, sever. Şemaya dahil olmak, yani ona benzemek ister. Öyle ya, güzelleşmeyi kim istemez? Bu anlamda iyilik ve güzellik sirayet edicidir.

"Kendimi yakın hissettim, cana yakın buldum" gibi ifadeler kullanırken, birisini sevi’mli, yani aslında sevilebilir bulduÄŸumuzu anlatırız. Bu da o kiÅŸiyi baÅŸkasına zarar verme ihtimalinden uzak, iyi niyetli, düzgün kiÅŸilikli gördüğümüz gibi anlamlar içerir. Çok baÅŸarılı, donanımlı, kabiliyetli, varlıklı olması sevimli ve cana yakın kılmaz insanı. ‘Ä°yi/güzel insan’ diye nitelememize yetecek ahlaki hasletler ararız. Bu kanıyı muhatabımızı tanıdıkça, duruÅŸuna, davranışlarına ÅŸahit oldukça tecrübe ederiz. Bazen de bizzat ÅŸahit olamayız ya da henüz olmamışızdır, ama hissederiz. Cana yakın hissetmekten, sevi'imli bulmaktan bahsederken, aslında çoÄŸu kez bu hissiyatımız, hüsnü zanla da birleÅŸerek dile gelmiÅŸ olur. Çünkü bu yakınlık nefsani yakınlıktan baÅŸkadır. Fıtrattan mütevellittir ve kalbî bir aÅŸinalık doÄŸurur. Kısacası, neden severiz sorusuna en temelde iki cevap olarak, o kiÅŸinin iyiliÄŸine/güzelliÄŸine olan bilgimiz ya da doÄŸrudan bir ÅŸahitliÄŸimiz yoksa bile öyle olduÄŸuna dair hissiyatımızdır diyebiliriz. 

Sevgi sebepsiz olabilir mi?

Buna evet demek zor. Ya sebepler örtülü kalmıştır böyle bir durumda ya da hissedilen şey sevgi değildir. Çünkü salt fiziksel beğeni bile öyle ya da böyle bir güzellik bulma sebebine dayanır. Sevgi iyilik/güzellik ağacının bir meyvesidir ve her meyve bir köke/dala muhtaçtır.

Güzel(i) görmenin neticesi olan sevginin yakınlık, aşinalık hissiyle birlikte olması, hatırlatma özelliği ile ilgili olabilir mi? Güzel'e, iyiye doğal meylimiz olan sevgi, içten içe zihin ve kalp kodlarımızda bunları tanıyor olmak, varlığa dair büyük resimde ne anlama geliyor olabilir?

Bu anlamda gerçek sevgi, Güzel'in hakkıdır ve onu görünce hak sahibine teslim edilir. Sevgiyle birlikte olan yakınlık hissi, fıtrata ve ilahi rızaya uygun bir olguyla karşılaÅŸmaktandır. Aslında Allah (c.c.)'ın güzel isimlerinden birinin tecellisinin kalbimizdeki tesiridir. Hakiki sevgi illa ki hakiki Güzel(lik)’e dairdir. Hamd sadece O'na aittir ve güzellik namına ne varsa bundan mütevellittir. Dolayısıyla güzeli sevmek, insanın nefsinde bizzat yaÅŸadığı bir Elhamdülillah tefsiridir.

Zeynep YÃœCEL