Yasin AydoÄŸan: Merhamet ve Menfaat

Merhamet ile insaniyet kardeştir. Merhameti olmayan adam ölü adamdır, belki dik sürüngendir.

İnsanda potansiyel olarak merhamet duygusu da menfaat duygusu da vardır. Ve ikisi de lazımdır, dengelenmesi esastır.

Merhamet ve menfaat, insan ilişkilerinin ve toplumsal yapının iki zıt ama çoğu zaman iç içe geçmiş kutbudur. Biri kalbin ve vicdanın sesi, diğeri ise aklın ve hayatta kalma güdüsünün temsilcisidir.

Merhamet: Kaynağını empati, şefkat ve diğergamlıktan alır. Birinin acısını dindirme veya bir canlıya karşılıksız iyilik yapma arzusudur. "Ben ne verebilirim?" sorusuna odaklanır.

Menfaat: Kaynağını rasyonellik, strateji ve kişisel kazançtan alır. Pragmatisttir. Bir eylemin sonunda elde edilecek faydayı hesaplar. "Bana ne faydası var?" sorusuna odaklanır, hesapçıdır.

Merhamet: Uzun vadeli güvenin ve derin bağların temelidir. Merhamet üzerine mebni ilişkiler, zor zamanlarda sarsılmaz çünkü temeli bir "alışverişe" dayanmaz.

Menfaat: Geçici ve koşullu bir bağ kurar. Menfaat bittiği anda ilişkinin de sona erme riski yüksektir. Bu durum, toplumsal dokuda "güvensizlik" iklimine neden olabilir.

Merhamet: "Biz" ve "Diğeri", fedakarlık, duygusal karşılık, iç sükunet.

Menfaat: Ben" ve "Kendi Grubum" Hesaplılık, maddi kazanç, çıkar, doymazlık.

Merhamet sahibi olmak suistimal edilme ihtimalini barındırıyor olabilir ancak tedbir de hikmetin gereğidir.

Aslında bu iki kavram her zaman birbirine düşman değildir. Sağlıklı bir birey ve toplum için ikisinin dengelenmesi gerekir:

Unutmamak gerekir ki: Sınırları çizilmemiş bir merhamet, kişiyi tükenmişliğe ve sömürüye açık hale getirir. Öte yandan, merhametten yoksun bir menfaat anlayışı ise dünyayı mekanik ve ruhsuz bir pazar yerine dönüştürür.

Hikmet ve bilgelik, kendi menfaatlerini korurken başkalarına merhamet gösterebilme becerisinde yatar. Yani, "kendine zarar vermeden iyilik yapabilmek" sürdürülebilir bir yaşamın anahtarıdır.

Yasin AYDOÄžAN