Abdurrahman Arslan: Dini Hükümlerin Bağlamsal Çözülüşü: Mahremiyetin Metalaşması ve Simgesel Tüketim

Modern dünyada Müslüman bireylerin karşılaştığı en temel sorunlardan biri, dini pratikleri ve hükümleri, onları anlamlı kılan sosyal ve kültürel bağlamlardan (context) kopararak uygulamalarıdır. Bu kopuş, dini olanın özünü zayıflatmakta ve onu metalaşmış bir simgeye dönüştürmektedir.

Tesettür örneği bu durumu net bir şekilde gözler önüne serer. "Haşema" ile kamusal bir plajda denize girmek, İslami bir hükmü (örtünme) sadece bedensel bir örtünme eylemine indirgemekte; onun mahremiyet, iffet, kişisel onur ve toplumsal cinsiyet rollerine dair derin sosyo-kültürel ve ahlaki boyutlarını görünmez kılmaktadır. Tesettür, geleneksel toplumda, kamusal ve özel alan arasındaki ahlaki bir sınırın ifadesiyken, modern tüketim toplumunda bir moda unsuru veya bireysel tarz tercihine dönüşebilmektedir.

Benzer şekilde, içki içilen mekanlardan uzak durma (içtinap) pratiği, sadece "içki" nesnesinin haramlığından değil, aynı zamanda o mekanın oluşturduğu sosyal bağlam, sembolik dünya ve ahlaki atmosferden uzaklaşma gerekliliğinden kaynaklanır. Modernite, bu organik bağlamları parçalayarak, dini pratikleri bireysel tercihlere ve tüketim nesnelerine indirgemiştir.

Geleneksel toplumdaki kız çocuğuna hitaben "Senin şu oğlanların yanında işin ne?" gibi bir uyarı, mahremiyetin sosyal bir norm ve kolektif bir sorumluluk olarak işleyişini gösterirken, modern bireycilik bu normatif sosyal dokuyu büyük ölçüde tasfiye etmiştir.

Sonuç, dini sembollerin anlam kaybı ve Müslüman bireyin, pratiklerini anlamlandırmakta yaşadığı derin bir epistemik krizdir.

Abdurrahman ARSLAN