Mehmet Beyhan: Jeopolitik Hatlar

Bugün dünyada yaÅŸanan hiçbir kriz, tesadüfen ortaya çıkmamıştır. Gördüğümüz her olay, yeryüzünün görünmez ama son derece belirleyici jeopolitik hatları Ã¼zerinde yaÅŸanan büyük mücadelelerin birer yansımalarıdır. Dolaysıyla güncel olayları doÄŸru okumak için, sadece manÅŸetlere deÄŸil, haritaların derinliklerine bakmak gerekir. Zira dünya en çok bu hatlar Ã¼zerinden konuÅŸur, çatışır ve yeniden ÅŸekillenir.

Dünyadaki jeopolitik hatlar, yerel, bölgesel ve küresel aktörlerin çıkarlarının kesiÅŸtiÄŸi yerlerdir. Yerel dinamikler bölgesel dinamikleri, bölgesel dinamikler, küresel dinamikleri etkiler. Yani hiçbir dinamik, bir diÄŸerinden tamamen bağımsız deÄŸildir. Dinamikler arasında iÅŸ birliÄŸi potansiyeli kadar, çatışma riski de bulunur.

Risk alanlarını enerji yolları, ticaret koridorları, jeopolitik önemi yüksek askeri geçiÅŸler, siyasi nüfuz bölgeleri ve kültürel havzalar gibi stratejik eksenler olarak özetleyebiliriz. Jeopolitik hatların en temel özelliÄŸi coÄŸrafi zorunluluklara dayanmasıdır. Ancak devletlerin çıkarlarına ve uluslararası güç dengelerine baÄŸlı olarak jeopolitik hatlar, sürekli deÄŸiÅŸebilir. Bu baÄŸlamda jeopolitik hatlar, statik deÄŸil, dinamik unsurlardır. Jeopolitik hatlar, bazen çatışma/risk alanları, bazen güç dengesi için iÅŸ birliÄŸi, bazen de diplomatik müzakere süreçlerinin merkezinde yer alan stratejik mekânlardır.

Jeopolitik hatlar, dış politikanın oluÅŸmasında, güvenlik mimarinin ÅŸekillenmesinde, aktörlerin davranışlarının anlaşılmasında bize bir bakış açısı veya bir çerçeve sunar. Bu bakımdan jeopolitik hatları, sadece haritalarda çizilen basit çizgiler olarak deÄŸil, güçlerin, çıkarların ve tarihin iz bıraktığı görünmez sınırlar olarak görmek gerekir diye düşünüyorum. Jeopolitik hatlar, dünyayı kimin yönlendirdiÄŸinden çok, dünyanın hangi fay hatları üzerinden sarsıldığını yansıtır.

Türkiye Jeopolitiği

Türkiye, üç kıtanın kesiÅŸim noktasında yer aldığı için, birden fazla jeopolitik hatların Ã¼zerinde yer alır. Bu nedenle Türkiye, bu hatların yönünü ve iÅŸleyiÅŸini etkileyen merkezi bir aktör konumundadır. Özellikle Karadeniz havzasında yaÅŸanan Rusya-Ukrayna savaşı, Türkiye’nin jeopolitik Ã¶nemini bir kez daha gözler önüne serdi. Zira Ukrayna savaşı, Avrupa’ya Rus tehdidini hissettirdi.

Türkiye’nin barış ve adalet temelinde yürüttüğü dış politika ve Montrö sözleÅŸmesi çerçevesinde yürüttüğü dengeleyici politika sayesinde Karadeniz hattını yıkıcı sarsıntılardan korudu. Ancak güneyde Ä°srail’in yarattığı kriz, ‘’OrtadoÄŸu’da’’ güvenlik mimarisinin kırılganlığını derinleÅŸtirmektedir. Bu durum Türkiye’yi bölgesel istikrarın saÄŸlanmasında kilit bir ülke hâline getirmektedir.

DoÄŸu Akdeniz’deki enerji kaynakları, deniz yetki alanları ve egemenlik tartışmaları, Türkiye’nin jeopolitik konumunu bölgesel sınırların ötesine taşıyarak küresel güç dengeleri açısından da belirleyici kılmaktadır. Türkiye, hem kriz alanları arasında denge üretme, hem de krizleri sınırlama konusunda etkin bir rol oynar.

Toparlayacak olursak, Türkiye, jeopolitiÄŸin, nesnesi deÄŸil, onu etkileme ve yönetmeye aday özne bir ülkedir. Dünyadaki birçok jeopolitik hat, Türkiye’nin içinden geçer. Türkiye, jeopolitik hatlar arasında barış ve istikrarın saÄŸlanması için büyük çaba sarf etmektedir.

Mehmet BEYHAN