Balkanların Müslümanlaşmasına vesile olan Sarı Saltuk kimdir?

SARI SALTUK KÄ°MDÄ°R?

Kaynaklarda "mücahid-gazi, gazi-derviÅŸ, alp-eren, mübarek zat, ermiÅŸ" gibi sıfatlarla anılan Sarı Saltuk, Anadolu ve Rumeli'nin TürkleÅŸip Ä°slamlaÅŸmasında önemli rol oynadı. Dönemin sosyal yapısının yanında kendisini çevreleyen sosyal taban tarafından esas hikâyesine çeÅŸitli evliya ve kahramanların hikâyeleri de karıştı. Bu nedenle de hayatı hakkında kesin bilgi edinmek oldukça güçtür.

Onun hakkında çeÅŸitli kaynaklar bulunmakla beraber en önemli kaynak kendi adını alan 'Saltukname'dir. Saltukname, Osmanlı ÅŸehzadesi Cem Sultan tarafından Ebu'l Hayr-ı Rumî adlı kiÅŸiye yazdırıldı. Ebu'l Hayr-ı Rumi, Cem Sultan'dan aldığı emirler doÄŸrultusunda hareket ederek Anadolu ve Balkanlara kadar uzanan Sarı Saltuk'un nüfuz ettiÄŸi coÄŸrafyayı inceledi.

Ebu'l Hayr-ı Rumî, halk ve arif kiÅŸileri dinleyerek Sarı Saltuk'u tahlil etmeye çalıştı. Çalışma sonunda üç ciltlik bir eser meydana getirdi. Bu eserin baÅŸlangıç tarihi bilinmemekle beraber bitiÅŸi tarihi hususunda genel kabul 1480'dir. Saltukname'ye göre Sarı Saltuk'un asıl adı Åžerif Hızır'dı. Babası Amasya Kalesi KuÅŸatmalarında ÅŸehit düÅŸünce bir lala tarafından yetiÅŸtirildi.

Ä°bn Battûta'nın Seyahatnamesinde de Sarı Saltuk'tan bahsedilir. Ä°bn Battûta, 1331 veya 1332 yılında Bizans'a gidiÅŸ ve geliÅŸinde uÄŸradığı Baba Saltuk kasabasında Sarı Saltuk hakkında dinlediÄŸi menkıbevi hikâyelerden bahseder. Sarı Saltuk burada 1293 yılına kadar yaÅŸamış ve ölümünün ardından Babadağı'ndaki zaviyeye gömüldü.

PEK ÇOK KİŞİNÄ°N MÜSLÜMAN OLMASINA VESÄ°LE OLDU

Sarı Saltuk hakkında bir baÅŸka önemli kaynak ise meÅŸhur seyyah Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi'dir. Seyahatname'ye göre Sarı Saltuk'un asıl adı Muhammed Buhari'dir. Ahmet Yesevi'nin halifesi olan Muhammed Buhari, bizzat Pir-i Türkistan tarafından Hacı BektaÅŸ'tan Balkanlara gitme icazeti alması için gönderilir. 

Evliya Çelebi'ye göre daha sonra Kırım, Rus diyarı ve Leh ülkesi arasında çeÅŸitli gidiÅŸ geliÅŸler yaÅŸayan Sarı Saltuk, Danska limanına yerleÅŸti. Burada pek çok kiÅŸinin Müslüman olmasına vesile oldu.

Sarı Saltuk'un yaÅŸadığı dönemde Kösedağı Savaşı yaÅŸanmış, Anadolu'da MoÄŸol hâkimiyeti baÅŸlamıştı. Bu dönemde Selçuklularda saltanatta iç çekiÅŸmeler yaÅŸanıyordu. Åžehzade Rükneddin ve Ä°zzeddin arasındaki mücadelede taht Åžehzade Rükneddin kalmıştı.

SARI SALTUK NASIL BÄ°R DÖNEMDE YAÅžADI?

Sarı Saltuk'un yaÅŸadığı dönemde Kösedağı Savaşı yaÅŸanmış, Anadolu'da MoÄŸol hâkimiyeti baÅŸlamıştı. Bu dönemde Selçuklularda saltanatta iç çekiÅŸmeler yaÅŸanıyordu. Åžehzade Rükneddin ve Ä°zzeddin arasındaki mücadelede taht Åžehzade Rükneddin kalmıştı.

SARI SALTUK BALKANLARA NEDEN GÄ°TTÄ°?

Sarı Saltuk'un neden Balkanlar'a gittiÄŸiyle ilgili iki farklı görüÅŸ vardır. Bunlardan birincisi Anadolu Selçuklu Devleti döneminde yaÅŸayan Sarı Saltuk'un, devletin o dönem içinde bulunduÄŸu bir iç çekiÅŸmenin neden olduÄŸu zorunlu bir iskândan dolayıdır. Bu iç çekiÅŸmeden dolayı 12 bin kiÅŸiyle göç eden Sarı Saltuk, onlara öncülük etmiÅŸ ve her türlü ihtiyacıyla ilgilenmiÅŸti. 

Bir diÄŸer görüÅŸ, Kalenderi derviÅŸi olan Sarı Saltuk'un buraya Ä°slam'ı yaymaya, halkı irÅŸad etmeye gittiÄŸidir.

BALKANLAR'IN Ä°SLAMLAÅžMASINDA BÜYÜK ROL OYNADI

Sarı Saltuk, Anadolu'nun ve Rumeli'nin fethi sırasında önemli rol oynayan BektaÅŸi babasıydı. Ahmed Yesevi'nin müritlerinden Sarı Saltuk, binlerce kiÅŸi ile birlikte yola çıkıp Anadolu'dan Balkanlar'a hem de Balkanlar'ın Ä°slamlaÅŸmasında büyük rol oynadı. Sarı Saltuk, Dobruca'ya yerleÅŸmesinden vefatına kadar irÅŸad faaliyetlerini sürdürmek amacıyla çeÅŸitli tekke ve zaviyeler açtı. 

Maiyetindekilerle birlikte etrafa birtakım gazalar düzenledi. Dobruca'daki Sarı Saltuk, Kaligra'daki Sultan (Yılan) Tekkesi, kendisinin bizzat açtığı ve faaliyette bulunduÄŸu tekkeler olarak bilinir.

SARI SALTUK’UN KURDUÄžU ÅžEHÄ°RLER

Sarı Saltuk, üç ÅŸehrin kuruluÅŸuna da öncülük etti. Bunlar BabadaÄŸ, Ezantamariye, Babayı Atli (Babaeski)dir. KurduÄŸu bu ÅŸehirlerle birlikte göç ettiÄŸi Türkmen aÅŸiretler daha sistemli bir yaÅŸama geçti. Buralarda cami, tekke ve zaviyeler inÅŸa edip bir yandan da esnaflığı ÅŸekillendirdi.

Babadağı'ndaki zaviye, 1484'te II. Bayezid'in emriyle külliyeye dönüÅŸtürülüp etrafında yeni bir ÅŸehir olarak Babadağı kuruldu. Buradaki zâviye 19. yüzyıldaki Rus istilâlarında yok oldu. 1828'den sonra yaptırılan tek kubbeli basit türbe binası zaman zaman onarılarak korundu. Son olarak Türk iÅŸ adamları tarafından restore ettirilip 26 Ekim 2007'de ziyarete açıldı.

SARI SALTUK’UN TÜRBESÄ°

Sarı Saltuk'a mal edilen on altı makamının bulunduÄŸu bilinir. Bunlar Tunceli-Hozat; Diyarbakır, NiÄŸde-Bor; Kütahya-TavÅŸanlı; Ä°znik; Ä°stanbul-Rumeli Feneri; Kırklareli-Babadağı; Edirne; Sinop; Denizli-Nazilli; Romanya-Dobruca; Kırım; Lehistan; Bulgaristan; Bosna Hersek ve Dimatoka'daki türbelerdir. 

Kaynak: Fikriyat.com