Ben yeryüzünde ıslah ediciyim derken fesat mı çıkartıyorum?

Bugün gündemde her gün var!

Dünyanın neresinde yaşarsa yaşasın, olup bitenlerden uzak kalmak isteyen insanı dahi ilzam eden bir çağdayız. Savaşlar, iktidar mücadeleleri, çıkar hesapları, hak ve hukuk ihlalleri... Herkes bir şeyleri düzeltmek, insanlığı kurtarmak, yeryüzünü ıslah etmek iddiasında. Ne var ki ıslah iddiasıyla yola çıkanların ürettikleri fesat, yeryüzünü kuşatmış durumda.

Mesele yalnızca siyasi, ekonomik veya toplumsal bir kriz değil. Esasında bir insan kriziyle karşı karşıyayız. Çünkü bütün bu süreçlerde iradesiyle tercih yapan, kendisine bir rol biçen, belirleyicilik iddiasında bulunan ve hakikat karşısında bir mevki edindiğini zanneden cüretkâr insan vardır.

Her ne yapıyorsa bir insan; anlık doÄŸru, meÅŸru, zaruri kabulleri üzerinden yaparken “afyon” olarak nitelendirdiÄŸi dinleri istismar etmesinin ötesinde; iÄŸdiÅŸ edilmiÅŸ din kavramsallaÅŸtırmasının dışında kaldığını iddia ederek de çok farklı meÅŸruiyet anlamları üretmekten de geri durmamaktadır.

Varoluşsal bir hakikat olarak insan, dinin dışında davranabilecek bir varlık değildir. Dini olan ve olmayan insan şeklindeki tasnif, dinin varoluşsal mahiyetini örten bir yanılsamadır. İnsan, bilse de bilmese de hayatını birtakım kabuller, ölçüler, hükümler ve otoriteler üzerinden inşa eder. Her davranışın arkasında neyin doğru, meşru, zaruri veya ihtiyaç olduğuna ilişkin bir bilgi bulunur. İnsanın durumunu anlamlandıran, tutumunu belirleyen ve davranışına yön veren bu bilgi, aynı zamanda onun dinî yöneliminin zeminidir.

Dolayısıyla din, belirli inanç gruplarının, mezheplerin, kurumların veya şöhretli şahsiyetlerin mülkiyetinde bilinenlerle sınırlı olmadığı gibi insan sayısı kadar din mümkündür de. Hiçbir formel yapı, insanlığın varoluşsal sabitlerinden birini kendi tekeline alamaz. Dinin Allah katındaki karşılığı da insanların oluşturdukları aidiyet sınırlarına, grup kimliklerine ve temsil iddialarına indirgenemez. Hadi indirgensin, meselenin hakikati değişmeyecektir.

Ne var ki insanlar hakikatin bilgisi kendilerine geldikten sonra aralarındaki kıskançlık, çıkar ve üstünlük iddialarıyla birbirlerinden ayrılırlar. Hakikatin birleştirmesi gereken yerde asıldan uzaklaşmış inanç-etnik-toplumsal aidiyetler, insanlığın ortak kaynaklarına sahip olma tamahı hakikatin önüne geçer. İnsanlar kendi oluşturdukları sınırları korumayı, menfaatleri hakikate bağlılığın önüne koyarlar. Böylece ıslah adına başlayan yolculuk, yeni ayrışmaların ve fesadın üretildiği bir alana dönüşür.

İşte en tehlikeli yanılgılardan biri budur. İnsan, kendi oluşturduğu dinî, siyasi veya ideolojik yapıyı hakikatin kendisi sanmaya başladığında, kendi hükmünü mutlaklaştırır. Başkalarının hayatı üzerinde belirleyicilik kurmayı da ıslahın gereği olarak görebilir.

Oysa insanın ve insan topluluklarının sorumluluğu, kendini hakikatin sahibi görmek değil, ona teslim olmaktır.

Teslimiyet, bir grubun, mezhebin, şahsiyetin veya gücün hükmüne boyun eğmek değildir. İnsanın kendi hevasını, çıkarını ve belirleyicilik iddiasını hakikatin önüne koymaktan vazgeçmesidir. Kendisine din olarak seçilmiş olan fıtrata teslim olmaktır.

Bu yüzden ıslah yalnızca iddialarını mutlaklaÅŸtırarak konuÅŸmak, yazmak, anlatmak ve slogan atmak deÄŸildir. Hakikatin gereÄŸini yapmak, zulüm karşısında edilgen kalmamak, yaratılmış olanın hukukunu gözetmek ve bütün bunları hakikatin koyduÄŸu sınırlar içerisinde gerçekleÅŸtirmektir. GüneÅŸ gibi, bulut gibi, su gibi, toprak gibi, kendi fıtrat sınırlarına isteyerek teslim olanlar gibi…

Fakat insan, ıslah adına mücadele ederken kendi hevasına teslim olarak fesadın faili de olabilir. Hakikati savunma iddiası, hiç kimseye sınırsız belirleyicilik yetkisi vermez. Mücadele de merhamet, adalet ve hukuk ölçülerinden bağımsız düşünülemez.

Biz ıslah edicileriz diyerek en büyük yalanları inanılır kılmaya kalkışanlar; elde ettikleri ekonomik, askeri, teknolojik güçle şımarıklığın zirvelerinde dolaÅŸan dünya düzeninin arsızlarıdır. Bu imkânlar ağır bir sınanma konusu olduÄŸu gibi, hiçbir organize devlet yapısını kendiliÄŸinden doÄŸru ve meÅŸru da kılmaz. Bunun böyle olduÄŸu, dünyanın dört bir yanında yüzleÅŸtiÄŸimiz ikiyüzlülüklerde açıkça görülmektedir. Bu mekanizmalar, “ISLAH EDÄ°CÄ°LERÄ°Z” iddialarıyla iÅŸledikleri kitlesel cinayetlerin ve zalimliklerinin üzerini örtmekte oldukça mahirdirler. Cürümlerini de stratejilerini ürettikleri merkezlerdeki verilerle pekâlâ bilmektedirler.

Burada her insan tekinin odaklanması gereken, hakikate karşı varoluşsal sorumluluğudur. Islah edicilerdeniz diyerek dünyayı fitne, fesada boğanların yaptıklarını entelektüel müzakere konusu yapmanın ötesine geçip; kendi varoluşsal kaynaklarını ve sınırlarını bilmek, bu kaynakları hakikate teslimiyet sorumluluğuyla kullanmak ve gereğini yapabilmek cesaretine sahip olmalıdırlar. Zira insan, ıslah iddiasıyla kendi zanni hükümlerini mutlaklaştırdığı zaman, hakikate hizmet ettiğini zannederken kendi hevasının hizmetine girebilir. İşte fesadın en sinsisi, ıslah edicilik iddiasıyla tam da buradan yayılmaktadır.

Öyleyse soruyu beni/bizi duymayacaklara yöneltmeden önce söz meclisten içeri diyerek kendimize soralım.

Ben yeryüzünde ıslah ediciyim derken fesat mı çıkartıyorum?

Mustafa ÖNER