'Ölçü'süz evlilik

Evlilikte mesele yalnızca iyi davranmak deÄŸildir. Davranışın nasıl, ne kadar, hangi ÅŸartlarda yapıldığı da iliÅŸkinin kaderini etkileyebilir. Yanlış tavır ve davranışlar evliliÄŸe zarar verir. DoÄŸru tavır ve davranışlar da zarar verebilir. “DoÄŸru davranış nasıl zarar verir?” DoÄŸru olanın yanlış yerde, yanlış ölçüde, yanlış biçimde yapılmasıyla…

EÅŸinin hedeflerini desteklemek güzeldir. Lakin her kararını sorgulamadan desteklemek, zamanla sorumluluk duygusunu zayıflatabilir. BaÅŸarıların arkasında sürekli duran bir eÅŸ, bir süre sonra görünmezleÅŸebilir. Desteklenen kiÅŸi kendi gücünü tek başına ürettiÄŸini düşünmeye baÅŸlayabilir. Dün birlikte kurulan baÅŸarı hikâyesi, bugün “Sen olmasan da yapardım.” cümlesine kadar varabilir. Destek, birinin yanında durmaktır; birinin hayatından kendini silmek deÄŸil.

EÅŸine yardımcı olmak güzeldir. Lakin her yükü onun yerine taşımak, yardımı zamanla görünmez hâle getirebilir. Dün teÅŸekkür edilen davranış, bugün “EÅŸ deÄŸil mi, yapacak tabii.” cümlesine dönüşebilir. Bir insanın sürekli yaptığı ÅŸey, bir müddet sonra yaptığı ÅŸey olmaktan çıkar; hayatın doÄŸal akışı kabul edilir. DeÄŸeri görülmeyen iyilik, bir süre sonra iyilik olmaktan çok görev gibi algılanmaya baÅŸlayabilir.

Fedakârlık deÄŸerlidir. Sürekli fedakârlık yapan tarafın emeÄŸi görünmez hâle geldiÄŸinde, yaptığı iyilik kendi aleyhine iÅŸlemeye baÅŸlayabilir. Bir insan kendisini geri plana attıkça karşısındaki onun verdiÄŸi ÅŸeyleri hayatın olaÄŸan parçası sanabilir. “Yaptıklarını mı sayıyorsun? Ä°nsan eÅŸi ve çocukları için yaptıklarını sayar mı?” denebilir. Oysa mesele hesap tutmak deÄŸildir. Mesele görülmektir. Bir insanın verdiÄŸi emeÄŸin fark edilmesi, yaptığı fedakârlığın alkışlanması deÄŸil; o emeÄŸin yok sayılmamasıdır.

Koruyup kollamak güzeldir. Lakin her ÅŸeyi eÅŸinin yerine üstlenmek, onu kendi ayakları üzerinde durmakta zorlanacağı bir konuma taşıyabilir. Sürekli koruyan kiÅŸi bir süre sonra korunmaya ihtiyaç duyan hâle gelebilir. BaÅŸlangıçta sevgi adına yapılan davranış, ölçüsü kaçtığında diÄŸerinin kibre kapılmasına neden olabilir. Güçlü olsun diye verilen destek, zamanla hiç kimseyi beÄŸenmez bir alışkanlığa dönüşebilir.

Ä°yilik vardır, ölçüsü vardır. Ä°lgi vardır, ölçüsü vardır. Fedakârlık vardır, ölçüsü vardır. Destek vardır, ölçüsü vardır. Mesele davranışın kendisinden çok, evliliÄŸin içinde nasıl bir alışkanlığa dönüştüğüdür.

Doğru niyet, yanlış sonuç doğurabilir. İyi niyet kıymetlidir, yeterli değildir. İyi niyetin yanında ölçü, farkındalık, karşılıklılık gerekir. Bir davranışın iyi olması, her şartta aynı sonucu doğuracağı anlamına gelmez.

Bir eÅŸ sürekli ilgi gördüğünde, o ilgi zamanla iliÅŸkinin doÄŸal standardına dönüşebilir. Ä°lginin miktarı azaldığında yaÅŸanan deÄŸiÅŸim, gerçek bir ilgisizlik olmasa bile öyle algılanabilir. Dün olaÄŸanüstü gelen ilgi, bugün yetmeyebilir. Beklenti yükseldikçe memnuniyetin eÅŸiÄŸi de yükselebilir. KiÅŸi kendisini yeterince önemsenmiyor, sevilmiyor, takdir edilmiyor hissedebilir. DeÄŸersizlik duygusu bazen sevgisizlikten deÄŸil, alışılmış sevginin azalmasından doÄŸabilir.

Üstelik değersizlik her zaman büyük bir olayla başlamaz. Sürekli eleştirilmekle başlar. Duyguların küçümsenmesiyle derinleşir. Görmezden gelinmekle ağırlaşır. Belirsizlik ve tutarsızlıkla büyür. İhtiyaçların sürekli ertelenmesiyle yerleşir. Sonra insan önce konuşmayı azaltır. Ardından beklentisini. Sonra çabasını. En sonunda kendisini.

Takdir görmeyen emek, bir süre sonra kendisini sorgulamaya başlar.

“Ne yapsam görülmüyor.”

“Ne söylesem anlaşılmıyor.”

“Ne kadar versem yetmiyor.”

İşte evlilikte tehlikeli eşiklerden biri burasıdır. İnsan önce yaptığı şeyleri sorgular. Sonra karşısındaki kişiyi. En sonunda kurduğu evliliği.

Oysa eÅŸ olmak, birbirinin hayatını üstlenmek deÄŸildir. Birbirinin hayatına omuz vermektir. Birinin bütün yükünü taşımak deÄŸil, gerektiÄŸinde yükün altına birlikte girmektir. Birinin bütün kararlarını vermek deÄŸil, karar verebilmesi için yanında durmaktır. Evlilikte destek, diÄŸerinin yerine yaÅŸamak deÄŸil; onunla birlikte yaÅŸamaktır.

Bu mesele maddi hayatta da kendisini gösterir. Bir eÅŸ diÄŸerinin kariyer hedefini destekler. Güzel. Peki kariyer basamakları yükselirken ortak hayatın dengesi korunuyor mu? Birinin iÅŸi büyürken diÄŸerinin hayatı küçülüyor mu? Birinin hayali gerçekleÅŸirken diÄŸerinin hayalleri sürekli erteleniyor mu? Birinin kazancı artarken evin yükü diÄŸerinin omuzlarında mı kalıyor? Birinin kanat açması, diÄŸerinin kanadının kırılmasını gerektirmemeli. Destek, bir tarafın yükselmesi pahasına diÄŸer tarafın görünmezleÅŸmesine dönüşmemeli.

Manevi tarafta da aynı ölçü var. Sabır güzeldir. Sonsuz sabır, insanı içten içe kurutabilir. Fedakârlık güzeldir. Yok sayılmak deÄŸildir. Merhamet güzeldir. Sınırları ortadan kaldırmak deÄŸildir. BaÄŸlılık güzeldir. KiÅŸiliÄŸini kaybetmek deÄŸildir. Affetmek güzeldir. Her davranışı cevapsız bırakmak deÄŸildir. Bir erdem, ölçüsünü kaybettiÄŸinde zulme dönüşebilir.

İşte evlilikte en çok ihtiyaç duyduğumuz kelimelerden biri bu yüzden ölçü.

Ne eksik.

Ne fazla.

Ne kendini unutturacak kadar çok.

Ne karşısındakini yalnız bırakacak kadar az.

Fazla verilen hiçbir ÅŸey deÄŸer kazanmaz. Sık tekrarlananın kıymeti olmaz. Fazla ilgi, ilgiyi sıradanlaÅŸtırabilir. Fazla fedakârlık, fedakârlığı görünmezleÅŸtirebilir. Fazla hoÅŸgörü, sorumluluk duygusunu zayıflatabilir. Fazla kontrol, güveni tüketebilir. Fazla beklenti, sevgiyi göreve dönüştürebilir. Fazla sevgi bile, karşılığını sorgulamayan bir alışkanlığa dönüştüğünde görünmez kılabilir.

İyi olmak yetmez. İyiliğin karşı tarafta neye dönüştüğünü de görebilmek gerekir.

Yaptığın iyiliÄŸi deÄŸil, o iyiliÄŸin sende ve eÅŸinde oluÅŸturduÄŸu sonucu fark et…

Mesela:

“Ben eÅŸime iyi davranıyorum. Peki bu iyilik, onun hayatında neye dönüşüyor?” diye sor.

Belki destek veriyorum, sorumluluğunu azaltıyorum.

Belki fedakârlık yapıyorum, kendimi görünmez kılıyorum.

Belki seviyorum, sevgiyi sıradanlaştırıyorum.

Belki sabrediyorum, içimde biriktiriyorum.

Belki affediyorum, çözülmesi gereken meseleyi erteliyorum.

Belki de bütün bunları iyi niyetle yapıyorum. Fakat iyi niyet, her zaman iyi sonuç üretmiyor.

DoÄŸruyu yapmak güzel, doÄŸruyu doÄŸru ölçüde yapabilmek daha güzel… EÅŸlerin birbirlerine ve evliliÄŸe karşı en büyük sorumluluklarından biri de budur!

Evliliğin zarar görmesin, hüsrana uğrama, hayal kırıklığı yaşama, kendi elinle kendine zarar verme.

Dikkat et “ölçü”n “kader”in olmasın…

Mehmet KAMAN