Sosyal Medya

Yazarlar

Mekke Anlaşması ve dip dalga

tarihinde yayınlandı.

Eylül 2024’tü. İstanbul yazla vedalaşmaya hazırlanıyordu. Hava, yazın sıcaklığını henüz bütünüyle bırakmamış; fakat sonbaharın serinliği kendisini hissettirmeye başlamıştı. Fatih’te, Araştırma Kültür Vakfı’nın önündeki küçük bahçede Cevat Özkaya Abimizle oturuyorduk. Çardağın üzerinden sarkan Karadeniz üzümleri, mevsimin son ikramı gibiydi. Etrafımızda Fatih’in asırlık dokusu, içimde ise İstanbul’dan ayrılmanın hüznü vardı.

Amerika’ya gidecek, dış politikaya ilişkin çalışmalarımı Şikago’da sürdürecektim. Bir süre sonra bu şehirden, bu sokaklardan ve bu tarihî atmosferden ayrılacaktım. Cevat Abi’yi dinlerken, belki de İstanbul’dan ayrılmadan önce bu şehrin bana son kez bir şeyler söylediğini hissediyordum.

Bir süre sonra Cevat Abi, kendisine has sıcak üslubuyla, “hayırlısıyla Amerika’ya gideceksin Mehmetçiğim…” dedi. Ardından, aradan geçen zamana rağmen zihnimde hâlâ yankılanan şu cümleyi söyledi:

“Amerikan toplumunda dip dalganın nereye gittiğini anlamaya çalış.”

Siyasette de böyledir. Görünen olaylar çoğu zaman daha derinde biriken ihtiyaçların, korkuların, beklentilerin ve güç değişimlerinin sonucudur. Yüzeydeki dalgayı görmek kolaydır; zor olan, onu oluşturan dip akıntısını anlayabilmektir.

Cevat Abi’nin bu tavsiyesini bugün bütün sosyal ve siyasal gelişmelere uygulamak gerektiğini düşünüyorum.

Tam da bu nedenle, 7 Ağustos’ta Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında Mekke’de imzalanan anlaşmayı yalnızca bugünün şartlarının ortaya çıkardığı bir gelişme olarak değil, uzun zamandır biriken jeopolitik dip dalganın yüzeye çıkması olarak görüyorum.

Aslında bu düşüncenin benim açımdan daha eski bir hikâyesi var. Bugünkü savaşlar ve bölgesel krizler henüz yaşanmadan, 2019’da “3-AB” başlıklı yazımızda Asya, Avrupa ve Afrika’daki Türkiye ile işbirliği yapabilecek ülkelerin daha güçlü ilişkiler geliştirmesini önermiştik.

Bugün Mekke Anlaşması’nı, 3-AB’nin Asya ayağında atılmış önemli bir adım olarak görüyorum. Ancak bunun kalıcı bir işbirliğine dönüşmesi için yalnızca askerî anlaşma yeterli değildir. Ekonomik, teknolojik ve kültürel altyapının da kurulması gerekir. Üç ülkenin iş insanları, üniversiteleri, yazarları, sanatçıları, vakıfları ve dernekleri arasında ilişkiler geliştirilmelidir. Zira devletler anlaşmaları imzalar; toplumlar onlara hayat verir.

Her Şeyi Amerika’ya Bağlamak

Ne yazık ki Türkiye’de, bu üç ülkeyi aynı masaya getiren dip dalgaya bakmadan, her gelişmeyi Amerika üzerinden okuyan bir yaklaşım ve buna inanmaya hazır bir kitle var.

Elbette Amerika’nın küresel gücü küçümsenemez. Ancak her gelişmeyi Amerika’ya bağlamak, dünyadaki karmaşık güç ilişkilerini, bölgesel dengeleri ve toplumların kendi dinamiklerini anlamaya çalışmanın zahmetinden kurtarıyor insanı. Üstelik bu yaklaşımın yanlışlanabilir bir riski de yoktur.

Ancak Türkiye’de başka bir grupta, yıllardır İran’ın perde arkasında Amerika ve İsrail’le işbirliği yaptığını savunuyor. İsrail ve Amerika İran’a doğrudan saldırdı; üst düzey yöneticilerini ve komutanlarını öldürdü, altyapısına ağır zarar verdi. Buna rağmen bu iddialar hâlâ devam ediyor.

İlk bakışta bu iki grubun siyasi pozisyonları birbirinden tamamen farklıdır. Fakat zihinlerindeki Amerika aynıdır. Biri Amerika’nın düşmanıyla bile gizlice işbirliği kurabilecek kadar güçlü olduğuna inanıyor; diğeri dünyadaki her gelişmeyi Amerika’ya bağlıyor. İddiaları farklı, Amerika’ya atfettikleri güç aynı. Belki de zihinsel işgalin en çarpıcı biçimi budur: Amerika’yı eleştirdiğini sanırken, farkına varmadan ona olağanüstü bir kudret atfediyor.

Mekke’nin İlk Sınaması

Mekke Anlaşması’nı “İran’a karşı Amerikan projesi” olarak görenlerin görüşlerini sorgulatacak önemli bir gelişme yaşandı. İran destekli Husiler, 9 Ağustos’ta Suudi Arabistan’a ait Aramco tesisini hedef aldı; Suudi makamları tesiste yangın çıktığını açıkladı. Bu gelişme, anlaşmanın daha ilk günlerinde önemli bir sınamaydı. Dahası, İsrail’in anlaşmayı kendi güvenliği açısından tehdit olarak gördü. Amerika merkezli bazı analizlerin Mekke Anlaşması’nı ABD’nin bölgedeki liderlik rolünün azaldığını yazdı.

Kaldı ki bugünkü savaşlar ve bölgesel krizler henüz ortada yokken, 2019’da 3-AB önerisinde bulunmuştuk. Sade bir vatandaş olarak 2019’da yaklaşmakta olan jeopolitik değişimi görebiliyorsam, koca devletlerin kendi güvenlik ihtiyaçlarını ve gelecek hesaplarını görmemeleri mümkün mü?

Devletlerin kendi akıllarını, çıkarlarını ve iradelerini hesaba katmadan her gelişmeyi Washington’da yazılmış bir senaryonun parçası olarak okumak, jeopolitiğin karmaşıklığından kaçmaktır. Mekke Anlaşması’nı anlamanın yolu, “bu üç ülkeyi böyle bir anlaşmayı yapmaya hangi dip dalga zorladı?” diye sormaktan geçiyor.

“İyiliğin Sessiz Israrı” Cevat Özkaya Abimize de buradan sağlık ve sıhhat diliyorum.

Mehmet BEYHAN

Henüz yorum yapılmamış.

* İşaretli tüm alanları doldurunuz.

Tasarım ve Kodlama BEYRİBEY BİLİŞİM