Ahmet Mercan: Bilgiye Kimlik Sorma YetkinliÄŸi

Kendini aÅŸan kitaplara bir yenisi eklendi

Dinin Ontolojik Teklifi, mütefekkir Kasım Küçükalp’in Fizik, Metafizik, Gayb baÄŸlamında bir yönüyle felsefi, daha fazla kelamî özellikleriyle hacminin ötesinde özelliklere sahip bir eser.

Eserin giriÅŸine “takriz” yazan ve “mütefekkir” olarak yazarı tanımlayan felsefenin yetkin isimlerinden Ä°hsan FazlıoÄŸlu’na iki kere teÅŸekkür borcum var. Ä°lki filozof/mütefekkir olarak Kasım Küçükalp’i nitelerken beni azınlıkta kalma durumundan kurtardığı için. Ä°kincisi, aynı düzlemde bulunan eser veren insanı akademik kıskançlıklara yeltenmeden hak ettiÄŸi konumunda deÄŸerlendirmesindendir. (Akademik kıskançlık; nasıl bir “çocukluk” döneminden çıkamadığını Taha Abdurrahman’ın uÄŸradığı kimi deÄŸerlendirmelerde ortaya dökülen basitliklerde görmekteyiz.)

Eser kime hitap ediyor? Ä°slam’ın “anlam yurdundan” âtıl kalmasıyla terk ettiÄŸini derinden hissedip çabasını düşünsel üretiminin önemine yatıranlar için önemli bir baÅŸucu eseri olacaktır. Yine felsefe ve kelam ile ilgisi olan ve ilk okumaları geçenlere pusula görevi üstlenecektir.

Eserin dilini ağır bulanlar için hocanın çok sayıda ders ve sohbet videolarını dinleyerek iÅŸe baÅŸlamalarını öneririm. Bu nokta tarafımca tecrübe ile sabittir. Diyebilirim ki, felsefe ile ilgilenmem, Kasım Küçükalp’i anlamak içindi.

Dinin Ontolojik Teklifi eseri ilahiyatlarda kelama giriş olarak ve bütün felsefe bölümlerinde ders kitabı olarak okutulmaya değerdir. Bir şartla ki, o ülke batı merkezli bilim anlayışının hegemonyası altında olmamalı. Böyle bir baskının hüküm sürdüğü yerde, bu eser özelinde hocaya karşı üç tavrın gelişmesi kaçınılmazdır.

Bu tavırlardan ilki, görmezden gelmedir. Ä°kincisi yersiz, anlamadan mealcilik seviyesinde emeksiz kolaycı aydın eleÅŸtiricilerdir. Üçüncüsü hocayı olduÄŸundan fazla yüceltip onun yürüyüşünü ellerinde olmadan, sevgi bahsiyle köreltmeleridir. “Senin konumun nerde yer alıyor” sorusunun düşünüldüğünü hissediyorum. Benim konumum üçüncü şıkkın baÅŸka bir maddesini oluÅŸturur. Hocaya sevgim, kabul ederse dostluÄŸum bir yana, onu tesadüfen bulmuÅŸ deÄŸilim. Yıllarca bilincimde yer eden ve bir türlü çözemediÄŸim “meselem” üzerinden tanıdım onu. Kronik bel aÄŸrınızı tedavi eden doktora müteÅŸekkir olursunuz. Akıl aÄŸrısı çektiÄŸinizde size derman olana karşı vefadan öte durum... Aslında daha rahat deneme tarzında bu tevafuku ve durumu ele alacağım yazı için, kendime ödev vereyim ve saÄŸlık elverirse kitaba dönelim.

Küçükalp, Thales’ten günümüz postmodern filozoflarına kadar batı düşüncesinin düşünsel tarihine hâkim bir felsefe tarihçisi aynı zamanda. Klasik dönem, modern dönem, postmodern dönemin akışını, kırılmalarını, sıçramalarını, evrilmelerini özünden yakalayarak tahlile tabi tutuyor. Konuyu ele alırken karşıdan bakmıyor, felsefe yapanın insan olduÄŸunu unutmuyor ve bütün dönemleri içine alan yalın insanın “beÅŸeri idrak sınırlarını” tahlile tabi tutuyor. Logos merkezli klasik Yunan felsefesinin teoriyi önceleyen, mitosu dışlayan yapısında Platon ve Aristo’yu öne çıkararak sorguluyor. Platon’un maÄŸara istiaresi ile “iyinin öte’de olduÄŸunu” formlar üzerinden ele alışı ve “maÄŸaranın dışından gelmeden” maÄŸara gerçekliÄŸinin, buna insanın bilme gücü de diyebiliriz, aşılamayacağının yorumunu yapıyor. Aristo’nun düşüncenin sınırlarının, varlığın sınırları olduÄŸu kabulünün özne merkezli modern düşüncedeki dönüşümünü ele alıyor. Modern düşüncede Descartes ve Kant çizgisinde dikotomi ve mekanik evren anlayışı ile nitelikten niceliÄŸe dönüşen, “mertebeli ve amaçlı” Logos merkezli düşünme pratiÄŸinin öznede sıkışarak “epistemik ÅŸiddete” yöneliÅŸinin seyrini ele alıyor. Modern ve postmodern felsefenin keskinlik ve izafi özelliklerinin hümanistik tavrın iki görünürlüğü olduÄŸunu açıkça görüyoruz. Sofistlerden Rönesans’a ve günümüze uzanan hümanizmin insan idrakini donduran ve kendi bilme sınırlarına hapseden bilincin topyekûn Nietzsche tarafından geçersiz kılınmasını daha tutarlı FazlıoÄŸlu’nun vurucu benzetmesiyle “nihilist eÅŸikte, askıda kalmanın” bir adım ileri aÅŸama olduÄŸuna iÅŸaret ediyor. Meta anlatıların çöküşüyle Nietzsche’nin iÅŸaret ettiÄŸi nihilizmin devrede oluÅŸunun fark felsefeleriyle ortaya çıkan postmodern düşünürlerin ortaya çıkışını analiz ediyor ve felsefe tarihçiliÄŸi özelliÄŸinin ötesine, “felsefe yapma” aÅŸamasına geçiyor.

Filozofumuz “bilme iÅŸine” önce sorular soruyor. Bütün dönemlerde insanın bilme sınırlarını, bilginin gücünü ve aidiyetini sorguluyor. Ä°nsanın kendinde kalarak neyi bilebileceÄŸini, bildiÄŸi bilginin bilmek istediÄŸi bilgi olduÄŸunu nasıl bilebileceÄŸini soruyor ve cevabı arıyor. Hümanistik sınırlarda geliÅŸen duyular, düşünülür fiziki alanı ve düşünülür fiziki alanın oluÅŸturduÄŸu rasyonalizmin ve ona baÄŸlı bilgi anlayışının keÅŸif ve teknoloji alanındaki baÅŸ döndürücü aÅŸamaları, “anlam, deÄŸer ve amaç” konusunda insana cevap verebiliyor mu sorusuyla özgün tezinin yapı taÅŸlarını oluÅŸturuyor. Bütün batı düşüncesi içinden insanın bilme gücünün statüsünü sorguluyor. Deney, gözlem alanı fiziÄŸin bilim ve teknolojiye açılan imkânına karşı, felsefe ve dine ait “düşünülür” âlem içinde aÅŸkın, gayb âleminin “gerçeklik” varlığı ile “hümanist öznenin” varlık telakkisi ile karartılmasının izlerini sürüyor. Klasik batı düşüncesindeki “amaçlı varlık” anlayışı, hümanistik özne metafiziÄŸi ile “mitos” üzerinden insani algı sınırlarının dışında bırakılmasına karşın, postmodern dönemin izafiyet merkezli yorumlarına uygun olarak uzayda ve yeryüzünde geçerli olan matematik ve fizik kurallarının geçerliliÄŸi ile “öznenin temsil metafiziÄŸi” içinde gayb eritilerek, farklı her din iddiası ve “Ä°slam temsil metafiziÄŸinin” içinde farklılaÅŸtırıldığını ele alıyor.

Küçükalp, bilme iÅŸine ve aynı zamanda bilgiye adeta kimlik soruyor. Bilme faaliyetinden önce vatanını arıyor ve hangi ontolojiye ait olduÄŸunu sorguluyor. Aklın bilme gücünün insana yetip yetmeyeceÄŸini, aklın sınırlarını, cari olduÄŸu alanları yetmezliÄŸiyle ortaya koyarken hiçbir itirazı yok saymaması, akışın tümünü dikkate alarak analize konu kılıyor. Felsefenin imkânlarının ve sorgulamanın imkân oluÅŸturduÄŸunu yadsımadan, fark felsefeleriyle “nihilistik özneye” dönüşen hümanist temsil metafiziklerinin yürürlükte olan hazlara teslim olma dışında çıkış bulamadığını, batı düşünce mantığının sabit referansını yitirmesinin aynı zamanda insanı yitirmesi anlamına geldiÄŸine iÅŸaret ediyor.

Ä°nsan fıtratının hemen her dönem hissettiÄŸi, daha ziyade kendine sorduÄŸu, Platon’un dilinden yansıyan o meÅŸhur “Olanı olduÄŸu gibi kim bilecek” sorusunu derin bir analize tabi tutuyor ve onun kadar önemli ikinci boyuta geçiyor: BulduÄŸumuz bilginin aradığımız bilgi olduÄŸunu nasıl bileceÄŸiz? BulduÄŸumuz bilgiden nasıl emin olacağız?

Son bölümde “haberi”, gaybı ve tükenmenin sınırında vahyin nasıl bir imkân olduÄŸu üzerinde duruyor. Sonuçta gaybe açılmayan, kendini ona teslim etmeyen bütün insanlara sessiz haykırış var. Hakikat olmadan deÄŸer, anlam ve amacı bulabilecek insan varsa dinlerim diyor.

“Fakat bu lisanla deÄŸil elbet. Felsefenin diliyle. Öteden beri kafama takılan beÅŸer sözüyle vahyin “metafizik” alanına sıkışmasını kabullenemedim. Temyiz imkânım buna razı olmadı. Hocayı ekranda bulup peÅŸine düşünce mutmain oldum. Bilginin statüleri bilinmeden, yetkinlik açısından analiz edilmeyen bilgi bize batıdan aktarılmış ve Ä°slam dünyasında itiraz görmemesi de ayrı bir ilginçlik.

Neticede bu eser İslam düşüncesinin düşünsel mimarisini ortaya koyuyor. Önce hak edilmiş sorgulama ile alanı temizliyor. Hiçbir iddialı görüşü atlamadan, batı, doğu demeden eşit yaklaşımda bulunuyor. Akabinde ucu açık düşünsel imkânın temellerini netleştiriyor. Dilerim hak ettiği kıymette karşılık bulmasıdır.

Ahmet MERCAN