Soykırımın üç yılı… Gazze insanlığın tüm izlerini silen savaşın faturasını ödüyor

İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik soykırım savaşının başlamasının üzerinden tam üç yıl geçti. Son istatistikler, yıkımın hayatın her alanına yayıldığı, on binlerce kişinin hayatını kaybettiği ve 2 milyondan fazla Filistinlinin zorla yerinden edildiği savaşın yol açtığı insani ve maddi kayıpların boyutunu ortaya koyuyor.

Gazze Hükümet Medya Ofisi’nin savaşın üçüncü yıl dönümüyle eş zamanlı olarak açıkladığı son bilançoya göre hastanelere ulaşan şehit sayısı, aralarında 1 yaşın altındaki 1125 bebek de bulunan 21 bin 976 çocuk ve 12 bin 500’den fazla kadın olmak üzere yaklaşık 74 bin 250’ye ulaştı.

Yaralı sayısı 175 bin 278’e yükselirken, aralarında hâlâ enkaz altında olduğu tahmin edilenlerin de bulunduğu yaklaşık 9 bin 500 Filistinli kayıp olarak kayıtlarda yer alıyor.

İşgalin farklı bölgelere 230 bin tondan fazla patlayıcı attığı, insanları, binaları, altyapıyı ve temel hizmetleri hedef alan savaşta Gazze Şeridi’ndeki toplam yıkım oranı yüzde 90’ı aştı.

Ağır insani bilanço

İnsani kayıplar genel anlamda “siviller”e münhasır değil. Kayıplar arasında topluma hizmet veren kesimler de geniş yer tuttu. İstatistiğe göre 1723 sağlık personeli, 149 sivil savunma mensubu, 262 gazeteci, 194’ten fazla belediye çalışanı ile 2 bin 800’den fazla polis ve yardımların güvenliğini sağlayan görevli şehit oldu.

Yaklaşık 39 bin aile katliamlara maruz kaldı. Bunların 2 bin 700’den fazlası tamamen yok edilerek nüfus kayıtlarından silindi; 6 binden fazla aileden ise geriye yalnızca bir kişi hayatta kaldı.

İnsani boyutta savaş, geride yaklaşık 28 bin 560 dul kadın ve aralarında hem annesini hem babasını kaybeden 2 bin 774’ten fazla çocuğun da bulunduğu 62 bin 247 yetim çocuk bıraktı. (Not: Gazze Sosyal Kalkınma Bakanlığı verilerinde savaş sürecindeki dul sayısı yaklaşık 64 bin 400, yetim sayısı ise yaklaşık 72 bin olarak yer alıyor. İki kurumun rakamları arasındaki farkın, kullanılan sayım yöntemleri ve kayıt sistemlerindeki farklılıklardan kaynaklandığı değerlendiriliyor.)

Açlık ve hastalık: Soykırımın bir başka yüzü

Savaşın etkileri sağlık ve gıda alanlarını benzeri görülmemiş şekilde vurdu. Aralarında 164 çocuğun da bulunduğu 460 Filistinli açlık ve yetersiz beslenme nedeniyle şehit olurken, 2 bin 27 hasta kapalı sınır kapılarından tıbbi tahliye beklerken hayatını kaybetti.

Aralarında 5 bin 803 çocuk ve 4 bin 800 kanser hastasının da bulunduğu 21 binden fazla hastanın tedavi için yurt dışına çıkması gerekiyor. Gıda ve sağlık hizmeti yetersizliği nedeniyle hamile kadınlar arasında 12 binden fazla düşük vakası kaydedildi.

Ayrıca yerinden edilmişlerin kamplarında aralarında 25 çocuğun da bulunduğu 28 Filistinli soğuk nedeniyle şehit oldu. Savaş yıllarında böbrek hastalarının yüzde 43’ü hayatını kaybetti.

Yaralanmalar çok sayıda engelli bireyin ortaya çıkmasına yol açtı. 5 bin 400’den fazla uzuv kaybı, yaklaşık 1500 felç ve 1200 görme kaybı vakası kaydedilirken 19 binden fazla yaralının uzun süreli rehabilitasyon programlarına ihtiyacı bulunuyor.

Hizmet dışı kalan hastaneler

Sağlık alanında 38 hastaneden yalnızca 19’u sınırlı kapasiteyle hizmet verebiliyor. Gazze Şeridi’nin kuzeyi ve Refah bölgeleri ise neredeyse tamamen sağlık hizmeti dışında kaldı.

Hastanelerdeki yatak kapasitesi savaş öncesindeki 3 bin 412’den 2 bin 623’e geriledi. 96 sağlık merkezi yıkıldı ya da hizmet dışı kaldı, 197 ambulans hedef alındı.

Saldırılar, yakıt ve yedek parça eksikliği nedeniyle sağlık alanındaki elektrik jeneratörlerinin yüzde 70’i durdu. Sağlık tesislerini, araçlarını, personelini ve tedarik zincirlerini hedef alan 793 saldırı kaydedildi.

Eğitim: Okul sıralarından uzak kalan bir nesil

Eğitim alanı da savaş makinesinden nasibini aldı. Gazze’deki okulların yüzde 97’si fiziksel hasar gördü, okul binalarının yüzde 87’sinin yeniden inşa edilmesi ya da kapsamlı biçimde onarılması gerekiyor.

17 yükseköğretim kurumu tamamen ya da kısmen yıkıldı. 22 binden fazla öğrenci şehit olurken okul çağındaki 650 binden fazla öğrenci ile üniversite çağındaki 90 binden fazla öğrenci eğitimden mahrum kaldı.

Ayrıca bin 100’den fazla öğretmen ve eğitim personeli ile 194 bilim insanı, akademisyen ve araştırmacı şehit oldu.

Bombardıman altındaki camiler ve mezarlıklar

Yıkım ibadethanelere ve mezarlıklara da uzandı. Bin 275 camiden bin 76’sı tamamen yıkıldı, 166 cami kısmen hasar gördü ve üç kilise hedef alındı.

İstatistiğe göre 330 imam, hatip, Kur’an hocası ve davetçi şehit oldu; 40 mezarlık tamamen ya da kısmen tahrip edildi ve mezarlıklardan 2 bin 450’den fazla cenaze çalındı.

Yüz binlerce ev artık yaşanabilir değil

Konut alanında hasar gören bina sayısı 227 bin 703’e ulaşırken yaklaşık 510 bin konut birimi zarar gördü.

335 bin konut birimi tamamen yıkıldı, 75 bin konut birimi ise yaşanamaz hale geldi. Böylece tamamen yıkılan ya da yaşanamaz hale gelen konut birimi sayısı yaklaşık 410 bine ulaştı.

2 milyondan fazla Filistinlinin zorla yerinden edilmesinin ardından 350 binden fazla ailenin barınmaya ihtiyacı bulunuyor. Yaklaşık 270 bin çadırdan 162 bininden fazlası yıpranmış ve kullanılamaz durumda.

Altyapı: Evlerin ötesine geçen yıkım

Yıkım konutlarla sınırlı kalmayıp su, elektrik, kanalizasyon şebekelerine ve yollara da uzandı.

725 su kuyusu ve 134 içme suyu projesi ile 5 bin 80 kilometreden fazla elektrik şebekesi, 700 bin metreden fazla su ve kanalizasyon şebekesi ve 3 milyon metreden fazla yol ve cadde tahrip edildi.

Yardımlar: Hayatta kalma imkânlarına karşı savaş

Muazzam insani ihtiyaçlar karşısında Hükümet Medya Ofisi, işgalin 500 binden fazla yardım ve yakıt tırının Gazze Şeridi’nde girişini engellediğini, 48 aşevini ve 64 yardım ve gıda dağıtım merkezini hedef aldığını, yardım konvoylarını ise 128 kez hedef aldığını açıkladı.

Ofisin yardım dağıtım merkezleriyle bağlantılı “ölüm tuzakları” olarak nitelendirdiği noktalarda 2 bin 605 Filistinli şehit oldu, 19 binden fazla kişi yaralandı ve 200’den fazla kişi kayboldu.

Yetersiz beslenme ve açlık tehlikesi, aralarında 1 yaşın altındaki 40 bin bebeğin de bulunduğu yaklaşık 650 bin çocuğu tehdit ediyor. 5 bin 200’den fazla çocuğun ise acil tıbbi tahliyeye ihtiyacı bulunuyor.

Tarım: Gıda kaynağının yok edilmesi

Tarım alanı da ağır bir darbe aldı. Tarım arazilerinin yüzde 87’sinden fazlası tahrip edilirken 8 bin 700 tarımsal kuyu, 3 bin 828 tarımsal havuz ve büyükbaş, küçükbaş ve kümes hayvanı çiftlikleri ile ev tipi çiftlikler dahil 9 bin 992 çiftlik yıkıldı.

Seraların yüzde 87’sinden fazlası tahrip edildi. Sebze ve meyve üretimi yıllık yaklaşık 524 bin tondan yalnızca sebzeden oluşan yaklaşık 20 bin tona geriledi. 69 binden fazla hayvan telef oldu.

80 milyar dolardan fazla doğrudan kayıp

Savaşın faturası yalnızca insani boyutla sınırlı kalmadı. Hükümet Medya Ofisi, 15 hayati sektöre dağılan ilk doğrudan kayıpları 80 milyar dolardan fazla olarak tahmin etti.

Konut sektöründeki kayıplar yaklaşık 34 milyar dolar, sağlık sektöründeki kayıplar yaklaşık 6 milyar, eğitim sektöründeki kayıplar yaklaşık 4 milyar, sanayi sektöründeki kayıplar yaklaşık 4 milyar, ticaret sektöründeki kayıplar yaklaşık 5 milyar ve tarım sektöründeki kayıplar yaklaşık 4 milyar dolar oldu.

Hizmetler ve belediyeler sektöründeki kayıpların yaklaşık 6 milyar, iletişim ve internet sektöründeki kayıpların yaklaşık 3 milyar, ulaşım sektöründeki kayıpların yaklaşık 3 milyar, elektrik sektöründeki kayıpların yaklaşık 2 milyar dolar olduğu tahmin edilirken medya sektöründeki kayıplar yaklaşık 1 milyar dolara ulaştı.

Böylece üç yıllık savaşın bilançosu, Gazze’deki yıkımın binalar ve tesislerle sınırlı kalmadığını; sağlıktan eğitime, sudan gıdaya, konuttan tarıma ve altyapıya kadar bütün yaşam sistemini vurduğunu gösteriyor. Savaş geride on binlerce evladını kaybetmenin yükünü taşıyan bir toplum, yüz binlerce yaralı ve yerinden edilmiş kişi ve yeniden inşası uzun yıllar alacak geniş çaplı bir yıkım bıraktı.

Filistin Enformasyon Merkezi