Sosyal Medya

Selçukluların Anadolu'ya yadigarı 10 medrese

Camiler, tekke ve zaviyelerle birlikte Selçuklu ve Beylikler döneminin en önemli eğitim kurumları medreselerdi. Hadis, fıkıh ve tıp ihtisasına göre ayrılan Selçuklu medreseleri; sultanlar, hanedan ailesinin üyeleri, üst düzey devlet adamları ve komutanlar tarafından yaptırılmış. Giderleri vakıflar yoluyla karşılanan bu medreseler daha çok Konya, Kayseri, Sivas, Erzurum, Kırşehir, Amasya ve Tokat gibi merkezlerde karşımıza çıkar.



Anadolu’da inşa edilmiş onlarca Selçuklu medresesinden günümüze ulaşmayı başaranlar daha çok 13. asrın ilk yarısında yapılmış eserlerdir. Büyük Selçukluların ilmi ve kültürel mirasının Osmanlı’ya aktarılmasında önemli bir köprü olan Anadolu Selçuklu ve Beylikler dönemi medreselerinden 10 tanesini tanıyalım istedik. Hakkını veremedğimiz bu eşsiz mirasın en azından birkaç tanesiyle tanış olalım dedik.

1. İnce Minareli Medrese

Konya’nın Selçuklu ilçesinde ve Alaeddin Tepesi'nin batısında yer alır. Selçuklu Sultanı II. İzzeddin Keykavus döneminde vezir Sahip Ata Fahreddin Ali tarafından 1264 yılında yaptırıldığı biliniyor. Bir hadis medresesi olarak yaptırılan eserin mimarı ise Keluk bin Abdullah. 19. yüzyılın sonuna kadar ilim faaliyetlerinin devam ettiği medresenin avlusu kapalıdır ve tek eyvanı vardır. 1936 yılında tamir gören eser, 1956’dan itibaren Taş ve Ahşap Eserler Müzesi olarak hizmet vermekte.

2. Yağıbasan Medresesi
 
 
Yağıbasan medresesi, Danişmentliler’den Nizamettin Yağıbasan’ın Tokat ve Niksar’da yaptırdığı iki medreseden biridir. Nizameddin Yağıbasan, Danişmendlilerin hükümdarından. Çukur Medrese olarak da anılan eserin yapımı için 1151-1152 tarihleri verilmekte. Kapalı avlulu Anadolu medreselerinin ilk örneklerinden biri olan eserin, farklı olarak, avlusunu örten kubbesinin ortası açıktır.
 
3. Sivas Çifte Minareli Medrese
 
 
Taç kapının üstündeki kitabesine göre İlhanlı veziri Sahip Şemseddin Mehmet Cüveyni tarafından 1271/ 72 yıllarında yaptırılmıştır. Eserin kapısı Anadolu’daki en yüksek taç kapı olma özelliğini haiz olup, kapının üzerinde iki minare bulunur. Anadolu’daki en abidevi medrese olan eser, Sivas’ın sembolü haline gelmiştir. İki katlı ve dört eyvanlı olan medresenin mimarının Kölük bin Abdullah olduğu ileri sürülüyorsa da kitabedeki isim okunamadığı için bu bilgiyi teyit mümkün değil.
 
4. Erzurum Çifte Minareli (Hatuniye) Medrese
 
Çifte Minareli Medrese (Hatuniye Medresesi) Selçuluklar dönemi eserlerinden biri. Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alaeddin Keykubad’ın kızı Hüdâvent Hatun tarafından 1253 yılında yaptırılan medrese, Anadolu’nun en büyük mimari eserleri arasında. Banisi Hüdâvent Hatun olduğundan “Hatuniye Medresesi” de deniliyor. Erzurum Ulu Cami yanında, Erzurum Kalesi ve Saat Kulesi ile karşı karşıya bir konumda yer alır.
 
5. Gök Medrese
 
 
Sivas’ta III. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde Sahip Ata Ali b. Hüseyin tarafından yaptırılan bu eserin mimari açıdan değeri oldukça yüksektir. Medrese bugün kale olarak bilinen toprak tepenin güneydoğusunda yer alır. Yapımı 1271 yılına tarihlenen eser, hem Gök Medrese hem de Sahibiye Medresesi olarak anılmakta. Kaluyan el-Konevi tarafından yapılan eser hakkında Evliya Çelebi, “Bu eserin mislini yapmak mümkün değil. Diyar-ı İslam’da emsaline rastlanmamıştır.” demektedir. Ayrıca bizimle iki katlı medresede 80 odanın bulunduğu, bir imamı ve iki müezzini olduğu bilgilerini de paylaşır.
 
6. Yakutiye Medresesi
 
 
Erzurum’daki Yakutiye Medresesi, İlhanlı Sultanı Ul-Cayto ile şehrin askeri valisi Hoca Cemalettin Yakut tarafından 1310 yılında yaptırılmış. Medre­senin yapımı için Gazan Han ve Bulugan Hatun’un para verdiği de bilinmekte. Kapalı avlulu olan medrese dört eyvanlı. Orta Asya Türk mimarisinin izlerini taşıyan medresede öğrenci ve hocaların odaları derecelerine göre belirlenmiş. Bu nedenle her odanın girişinde farklı bir işleme mevcut. 1995 yılında restore edilen eser, günümüzde Türk-İslâm Eserleri ve Etnografya Müzesi olarak kullanılmakta.
 
7. Karatay Medresesi
 
 
Karatay Medresesi; Konya’nın merkezinde, Alaeddin Tepesi’nin kuzeyinde yer alır. Banisi Celaleddin Karatay bin Abdullah olan medresenin, II. İzzeddin Keykavus döneminde 1251’de yaptırıldığı biliniyor. Eser 1955’den sonra Çini Eserleri Müzesi olarak kullanılmakta. Kapalı avlulu medreselerden biri olan eserin kubbesi avlu duvarına oturmuştur. Tek katlı olan medrese Selçuklu taş işçiliğinin en gösterişli örneklerinden biri.
 
8. Cacabey Medresesi
 
 
Kırşehir il merkezinde bulunan Cacabey medresesinin yapımı 1272-1273 yıllarına tarihleniyor. Rasathane olarak kullanılan medrese, II. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde, Kırşehir valisi olan Nureddin Cibril Bin Cacabey tarafından yaptırılmış. Kesme taştan yapılan medresenin minaresi ayrı olarak inşa edilmiş ve üç farklı renkteki tuğlayla örülen bu minare uzmanlarca, Türkiye’deki tek örnek olarak kabul ediliyor. Eser bugün cami olarak hizmet veriyor.
 
9. İplikçi (Altun Aba) Medresesi
 
 
Altun Aba Medresesi’nin, Selçuklular tarafından Konya’da inşa edilen ilk medrese olduğu ileri sürülür. Medrese, 13. yüzyılın başlarında II. Rükneddin Süleyman Şah’ın komutanlarından Şemseddin Altun Aba tarafından yaptırılmış. Vakfiyesinde mütevelli olarak “İplikçi oğlu”nun tayin edilmesinden dolayı, İplikçi Medresesi adıyla şöhret bulmuş.
 
10. Sırçalı Medrese
 
 
Konya’nın Meram ilçesinde bulunan Sırçalı Medrese 1242 yılına tarihlenir. Taç kapısındaki kitabesinden Selçuklu Emiri Bedreddin Muslih tarafından yaptırıldığı anlaşılmakta. Muhammed b. Muhammed et-Tûsî ise mimarıdır. Bir fıkıh medresesi olan Sırçalı Medrese açık avlulu medrese modeline göre inşa edilmiş. Eyvanı ve çinileriyle Selçuklu mimarisinin göz dolduran eserlerinden biri. Medresenin üst katı bugün Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü tarafından kullanılıyor.
 
 
Hazırlayan: Munise Şimşek

Henüz yorum yapılmamış.

* İşaretli tüm alanları doldurunuz.

window.dataLayer = window.dataLayer || []; function gtag(){dataLayer.push(arguments);} gtag('js', new Date()); gtag('config', 'UA-57160306-1');
window.dataLayer = window.dataLayer || []; function gtag(){dataLayer.push(arguments);} gtag('js', new Date()); gtag('config', 'UA-57160306-1');