Sosyal Medya

Bizzat Stalin istemiş: Kars, Ardahan ve Boğaz'da üs

2. Dünya Savaşı'nın müttefikleri ABD, İngiltere ve SSCB'nin 1945'te Moskova'da yaptığı bir konferasın tutanakları, Rusların Türkiye'den toprak ve üs isteğini bizzat Stalin'in dile getirdiğini



 2. Dünya Savaşı sırasında Nazilere karşı müttefik olan ABD, İngiltere ve SSCB arasında 16-26 Aralık 1945'te Moskova'da düzenlenen dışişleri bakanları konferansının tutanakları, Sovyetlerin Türkiye'ye yönelik toprak ve üs taleplerinin en yetkili ağızdan, bizzat Stalin tarafından dile getirildiğini belgeliyor. Sovyetlerin Türkiye'den toprak ve üs iddialarının varlığı bugüne kadar biliniyordu ancak Türkiye'ye verilen notalarda diplomatik ve belirsiz bir üslup kullanıldığı için tartışmaya açıktı. Üstelik Stalin'in bu talepleri bu kadar açıklıkla ortaya koyduğu da bilinmiyordu.
 
Moskova konferansı sırasında İngiliz ve Sovyet heyeti arasında 19 Aralık 1945 tarihinde, Kremlin Sarayı'nda bir görüşme yapıldı. Görüşmede Sovyet tarafına Stalin ve Dışişleri Bakanı Vyacheslav Molotov, İngiltere tarafına ise Dışişleri Bakanı Ernest Bevin başkanlık yaptı. İngiltere heyeti daha sonra bu görüşmenin tutanaklarını Amerikan heyetine de verdi. Amerikan arşivlerine 740.00119 Council/12-1745 numarasıyla giren bu tarihi belge kamuoyuna açıklandı.
 
Petrol, İran ve Türkiye
Görüşme tutanağına göre, toplantıda önce Bakü petrolleri ve İran konuşuluyor, sonra Türkiye ele alınıyor. Türkiye konusunu açansa İngiltere tarafı, yani Bevin oluyor: "Türkiye ile ilgili sorun nedir? Terim yanlış anlaşılabilir ama bir 'sinir savaşının' sürdüğünü gösteren belirtiler var. Biz Türkiye'nin müttefikiyiz ve bu sorunu anlamak istiyoruz." Stalin, Bevin'e verdiği cevapta bir değil iki sorun olduğunu, birinin Boğazlar, diğerinin ise Kars-Ardahan olduğunu söylüyor.
'1921 öncesine dönelim'
 
Stalin'in cevabı üzerine İngiltere Dışişleri Bakanı Bevin, "Boğazlar'da bir Sovyet üssü kurulması konusunda konuşmalar olmuştu" hatırlatmasını yapıyor. Tutanaklara göre bu hatırlatma üzerine Stalin bunu teyit ediyor ve açıkça "Boğazlar'da üs istediklerini, bu isteklerinin sürdüğünü" ifade ediyor.
Konuşmanın devamında Kars ve Ardahan konusuna da giren Sovyetlerin lideri Stalin, buraların, "Türkiye'nin ele geçirdiği topraklar" olduğunu iddia ediyor ve "Bu durum düzeltilsin, 1921 öncesi sınıra geri dönülsün" diyor.
 
Stalin dönemindeki Sovyetler Birliği devletinin istediği Kars ve Ardahan, 1870'li yıllarda birçok kez Osmanlı ve Çarlık Rusyası devletleri arasında el değiştirmiş ve 1877-78 Savaşı'nda da (93 Harbi) Rusya tarafından işgal edilmişti. Kurtuluş Savaşı sonrası Atatürk ve Lenin liderliğindeki yönetimlerin mutabakatı sonucu 1921 Kars ve Moskova antlaşmalarıyla da geri alınmıştı. Stalin dönemindeki Sovyet yönetimi ise, isteklerini, "1921'de zayıftık, Türkiye bundan faydalandı, bu haksızlık giderilsin" iddiasına dayandırıyordu.

Henüz yorum yapılmamış.

* İşaretli tüm alanları doldurunuz.