Sosyal Medya

Yazarlar

Kıyamet, Diriliş ve İnsan Sorumluluğu: Varoluşsal Bir Muhasebe

tarihinde yayınlandı.

Kıyamet ve Diriliş (Kıyam) Kavramının Derin Anlamı

Kıyamet kavramını ontolojik ve teolojik derinliÄŸiyle kavrayabilmek için öncelikle kelimenin etimolojik ve felsefi köklerine odaklanmak icap eder. Kök itibarıyla “kıyam” kelimesi, namazdaki ibadet duruÅŸunda da tecrübe edildiÄŸi üzere, dikey bir doÄŸrulmayı, ayaÄŸa kalkmayı ve hakikat karşısında sabit bir duruÅŸ sergilemeyi ifade eder. Bu doÄŸrultuda “Kıyamet”, zannedildiÄŸi gibi yalnızca kozmik bir yok oluÅŸtan ibaret olmayıp, insanlığın topraktan yeniden ayaÄŸa kalkmasını, ontolojik olarak dirilmesini ve ilahi hakikate uyanmasını simgeleyen varoluÅŸsal bir evredir. Kıyamet, evrenin fiziki varlığının sona ermesiyle eÅŸ zamanlı olarak insanlığın ilahi mahkemede hesap vermek üzere yeniden doÄŸruluÅŸunu temsil eden temel bir inanç ve aksiyomdur.

Ä°nsanoÄŸlu yeryüzüne adım attığı ilk andan itibaren “gidiÅŸ biletini cebinde taşımaktadır.” Varlık sahnesine çıkışla baÅŸlayan bu dünya serüveni, fani (sonlu) bir ömrün tüketilmesi ve kaçınılmaz olarak ahiret hayatına göç edilmesiyle ÅŸekillenir. Varlığın bu geçici yapısı (fena), hem vahyin sarsıcı uyarılarıyla hem de modern astrofiziÄŸin ortaya koyduÄŸu kozmolojik ilkelerle doÄŸrulanmaktadır. Evrenin entropi yasası uyarınca sürekli geniÅŸlemesi ve gök cisimlerinin birbirinden uzaklaÅŸması, fiziki evrenin kaçınılmaz bir termodinamik sonla ve kozmik bir kopuÅŸla neticeleneceÄŸini açıkça kanıtlamaktadır.

Bu süreçte ilahi vahiy çifte bir rol üstlenir: Bir taraftan kıyametin kopacağını bildiren sarsılmaz bir ilahi haberci işlevi görürken, diğer taraftan kıyamete kadar geçecek ömür sermayesinde insanın ne yapıp ne yapmayacağını gösteren ontolojik bir kurtuluş formülü sunar.

Kıyam: Sözlükte ayağa kalkmak, doğrulmak ve ayakta durmak anlamına gelen; ibadetteki sembolik duruşu ve insanın ilahi hakikat karşısındaki iradi dik duruşunu temsil eden temel kavram.

Kıyamet (Diriliş): Evrendeki fiziki düzenin ilahi bir emirle sona ermesinin (fena) ardından, bütün insanlığın mahşer alanında yeniden ayağa kalkarak hesaba çekilmesini ifade eden nihai varoluşsal aşama.

Fena (Geçicilik): İnsanın ve fiziki evrenin sonlu yapısını, yeryüzü hayatının mukadder geçiciliğini ve ilahi zat dışındaki her şeyin yok olmaya mahkûmiyetini tanımlayan varlık ilkesi.

Vahiy ve Kurtuluş Formülü: Kıyamet bilincini insanlığa aktaran ilahi haber ile birlikte; namaz kılmak, oruç tutmak, zekât ve sadaka vermek, insanlara iyilikle muamele edip tebessüm etmek gibi insanı nihai azaptan koruyan ameli ilkeler bütünü.

Evrenin sürekli genişlemesi ve kozmik birimlerin birbirinden uzaklaşmasının tabii bir tezahürü olarak bir gün bu kütlesel kopuşun bir sonla neticeleneceği açıktır. Fiziki evrenin bu kaçınılmaz sonu, vahyin kıyamet haberleriyle tam bir paralellik ve mutabakat göstermektedir.

Peşinen Hesap Görme ve Kişisel Muhasebe Şuuru

Kıyamet ve diriliÅŸ bilinci, insana ahirette gerçekleÅŸecek büyük ve kaçınılmaz hesaba çekilmeden önce derin bir ahlaki sorumluluk ve otokontrol ÅŸuuru yükler. Ahiretteki büyük hesap günü, bu dünyada sergilenen her bir eylemin, niyetin ve amelin karşılığının adaletle tecelli edeceÄŸi nihai zemindir. Bu sebeple aÅŸkın bir sorumluluk taşıyan birey; attığı her adımı, birine verdiÄŸi selamı veya yaptığı ufacık bir yardımı düşündüğü gibi, iÅŸlediÄŸi en küçük haksızlığı, zulmü ya da hakareti de bir veya iki deÄŸil, “dört kere düşünmek” mecburiyetindedir.

Bu ahlaki ÅŸuurun Ä°slam tarihindeki en yetkin temsilcilerinden biri Hz. Ebubekir’in (r.a.) ÅŸahsi seyr-i sülûkunda görülmektedir. O, her gece yatağına girmeden önce günün vicdani muhasebesini yapmış, amellerini tartmış ve kendi hesabını dünyadayken peÅŸinen görmüştür. Kendi muhasebesini dünyada iradeli bir iç denetimle tamamlayan bir müminin ahirette tekrar zorlu bir hesaba çekilmesine lüzum kalmaz; zira o, hatalarının farkına vararak tövbe ile arınmış ve öte tarafa “alnı açık” olarak geçmeyi baÅŸarmıştır.

“Bugün ben neler yaptım? Hangi iyilikleri yaptım? Bunu yarın nasıl sürdürebilirim? Hangi yanlışları yaptım? Rabbim beni bu hatalardan koru. Tövbe ediyorum. Bir daha aynı hataya düşmemek için Sana sığınıyorum.” — Hz. Ebubekir (r.a.) dünyada peÅŸinen hesap gören mümin tutumunun örnekliÄŸini gösterir.

Hesabı Ahirete Erteleyen / İnkâr Eden Birey Tutumu

Ahlaki Muhasebe ve Öz-Denetim: Attığı her adımı ve sergilediği her ameli dünyadayken ilahi rıza terazisinde birden çok kere düşünür; nefsini sürekli hesaba çeker.

Ahlaki Erteleme ve Bencillik: Amellerinin sorumluluğunu vurdumduymazlıkla erteleyerek kötülük, haksızlık, kul hakkı ve günah üzerinde ısrar eder.

Tövbe ve İradi Dönüşüm: Hatalarını fark ettiği anda samimi bir pişmanlıkla vazgeçer, tövbe ile arınır ve iyilikleri çoğaltarak amellerini ıslah eder.

Körleşme ve Pişmanlığı Erteleme: Kendi manevi çöküşünü görmezden gelir, ilahi uyarılara gözlerini kapatır ve pişmanlığı artık fayda vermeyecek son nefese bırakır.

Nihai Ruh Hali ve Akıbet: Ahirete “alnı açık” ve takva ile çıkar; yeniden diriliÅŸ gününde korkudan, mahzunluktan ve vicdani kederden emin kılınır.

Korku ve Yüzleşme Dehşeti: Ölüm anında ve mahşer alanında hakikatle yüzleştiğinde büyük bir pişmanlık, korku, çaresizlik ve derin bir vicdani azap yaşar.

Bireysel Kıyamet Olarak Ölüm ve Zamanın Göreliliği

Genel kozmik kıyametin yanı sıra, her bireyin kendi hususi kıyameti ruhunu teslim ettiği an itibarıyla başlamaktadır. Ölüm olgusu ile genel diriliş arasında geçen kabir süreci, zamanın göreliliği ilkesi uyarınca insan algısında son derece kısa bir zaman dilimine karşılık gelmektedir.

Yasin Suresi’ndeki derin anlatıda vurgulandığı üzere, ölüp diriltilen insanlara ne kadar kaldıkları sorulduÄŸunda, hissedecekleri veya ifade edecekleri süre “bir gün ya da bir gece” (kısa bir uykudan uyanma) kadar anlık olacaktır. Bu doÄŸrultuda, 10.000 yıl önce vefat etmiÅŸ bir insan ile bugün veya 10.000 yıl sonra vefat edecek bir insan arasında, zamanın algılanışı ve kıyamet anını tecrübe etme açısından hiçbir fark bulunmamaktadır. Kabir âlemindeki zaman algısı adeta tek bir anlık uyku mesafesindedir.

Ölüm anı, hakikatin üzerindeki perdenin kalktığı ve ölüm meleklerinin gelişiyle sürecin geri dönülemez biçimde netleştiği andır. İnsanın bu son nefesteki algısal ve ruhi aşamaları şu şekilde sıralanır:

Ruhun Teslimi ve Bireysel Kıyametin Kopuşu: Bireysel varoluşun sona ermesiyle birlikte hususi kıyamet süreci başlar ve ameller defteri kapanır.

Son Nefeste Acı Hakikatle YüzleÅŸme ve Sarsıcı Ä°tiraf: Ä°nkâr edenlerin ve günahkârların ölüm meleklerini gördüklerinde, “Evet, peygamberlerin getirdikleri haberler kesinlikle doÄŸruymuÅŸ!” diyerek hakikati çaresizlik içinde itiraf ve tasdik etmeleri; fakat bu son anki tasdikin fayda vermemesi.

Akıbetin Simaya Yansıması (Nur ve Abusluk): İmanı ve amelleri salih olanların yüzünde vuslat sevinci ve ilahi bir nur belirirken; inkâr eden, nankörlükte direnen veya günahları galebe çalanların yüzünde ise dehşet, karanlık, ekşime ve derin bir kasvetin (abusluk) belirmesi.

Kozmik Alametler, İlahi Kudret ve Uyarı Mimarisi

Kur’an-ı Kerim’de yer alan fiziki kıyamet tasvirleri —gökten yıldızların dökülmesi, denizlerin tutuÅŸup kaynaması, daÄŸların hallaç pamuÄŸu gibi yürütülmesi— yalnızca sıradan doÄŸa olayları veya sembolik anlatılar deÄŸildir. Bu dehÅŸet verici tasvirler, insanlığı uykusundan uyandırmaya yönelik sarsıcı birer “uyarı mimarisi” ve Allah’ın mutlak kudretinin tecellileridir.

Gökleri, devasa daÄŸları ve okyanusları tek bir emirle altüst etmeye gücü yeten Yaratıcı, bu kozmik yıkımlarla insanlığa ilahi kudretini gösterir. Bu kozmik altüst oluÅŸlar, Allah’ın vaat ettiÄŸi Cennet ve Cehennemi yaratmaya, insanları topraktan yeniden diriltmeye tam manasıyla muktedir olduÄŸunun ve ilahi “çifte vaadin” (mükâfat ve ceza) kesinlikle gerçekleÅŸeceÄŸinin sarsılmaz birer garantisidir.

Zilzal Suresi’nde ifadesini bulan yeryüzünün ağırlıklarını ve fazlalıklarını dışarı atması olgusu, toprağın varoluÅŸsal iÅŸleviyle açıklanır. Toprağın aÄŸaç, bitki, meyve ve sebze vermesi onun tabii iÅŸlevidir; toprağın baÄŸrındaki tek gerçek “fazlalık” ve yabancı unsur ise insandır. Kıyamet günü geldiÄŸinde toprak, içindeki bu birikmiÅŸ fazlalığı dışarı fırlatacak ve insanlık nihai diriliÅŸ için topraktan fışkıracaktır.

Bu durumda ÅŸu özelliklere dikkat kesilmekte yarar var: Fiziki alamet… Ä°lahi kudret göstergesi… Ä°nsana verilen uyarı mesajı… Yıldızların dökülmesi… Kozmik düzeni ve çekim yasalarını bir anda feshedebilen mutlak egemenlik… Dünyadaki hiçbir gücün, makamın ve sığınağın baki olmadığını kavramak… Denizlerin tutuÅŸması… Birbiriyle zıt unsurları (su ve ateÅŸ) aynı anda birleÅŸtiren sonsuz kudret… Çifte vaat uyarınca vaat olunan Cehennem azabının hakikatini idrak etmektir… DaÄŸların yürütülmesi… Yeryüzünün en sarsılmaz ve heybetli kütlelerini akıcı kılan azamet. Ä°lahî huzurdaki büyük hesabın kaçınılmazlığını ve ciddiyetini kavrama…

İrade, İlahi Rıza ve Nihai Akıbet

Ä°nsan, kendisine bahÅŸedilen özgür iradeyi ve hürriyeti baÅŸkalarının heva, heves ve beÅŸeri arzularına kul köle etmemelidir. Hakiki hürriyet, beÅŸeri tahakkümlerden sıyrılarak iradeyi yalnızca Allah’a ve O’nun rızasına teslim etmekte yatar. Müminin itaati yalnızca Ä°lahi Rıza’ya yöneliktir; bir baÅŸkasının hevasını tutmak veya beÅŸeri güçlere boyun eÄŸmek mümin ÅŸahsiyetiyle baÄŸdaÅŸmaz. Ä°rade sadece Allah’a adandığında kıyamet, korkulacak bir felaket deÄŸil; vuslatın ve ebedi saadet hayallerinin gerçekleÅŸeceÄŸi muhteÅŸem bir kapı haline gelir.

Nihai akıbet bağlamında insanlığı iki temel ve keskin son beklemektedir. Cennet ile Cehennem arasındaki muazzam farkı idrak edebilmek adına şu temsil son derece sarsıcıdır:

Dünya hayatında devasa topraklara, hususi jetlere, sınırsız imkanlara sahip olan ve her dilediği önüne gelen mülk sahibi zengin bir adam ile; fırından ekmek alırken 5 kuruş bulamayan, sürekli bir mahrumiyet, eziyet ve çile içinde kıvranan bir fakirin hali kıyaslandığında aradaki uçurum ne kadar derin ise, Cennet ile Cehennem arasındaki varoluşsal fark bundan kıyas kabul etmez derecede daha büyüktür.

Cennet: Peygamberler, Salihler, şehitler ve sıddıklarla ebedi komşuluk makamıdır. Dünyadaki en büyük zenginliklerin ve saltanatların fersah fersah ötesinde bir bolluk, arzulanan her şeyin anında tecelli etmesi, korkudan, hüzünden ve mahzunluktan ebediyen emin olma halidir.

Cehennem: Hak edilmiş müstahak bir azap alanıdır. Dünyadaki en ağır fakirlik, çile ve mahrumiyetle kıyaslanamayacak derecede derin bir ebedi hüsrandır. Ateşte sürekli yanma, derilerin yenilenerek azabın tekrarlanması ve pişmanlığın hiçbir fayda sağlamadığı derin bir vicdani ve ruhi ızdırap durumudur.

Ä°srafil, ilahi emirle Sûr’a üflemesiyle kozmik bir kesinti gerçekleÅŸecek, dünya hayatının nihai tecellisi belirerek fani defter kapanacaktır. Ä°nsan henüz hayattayken iradesini kullanıp kendini düzeltme ve tövbe etme imkânına sahiptir; ancak Sûr’a üflenip kıyamet koptuktan sonra dönüşü olmayan sınır geçilmiÅŸ olacak ve tövbe kapıları ebediyen kapanacaktır.

Varoluşsal Dersler ve Sonuç

Kıyamet Varoluşsal Bir Uyanıştır: Kıyamet yalnızca kozmik bir yok oluş değil, insanlığın hakikat zemininde ayağa kalkarak ebedi hayata gözlerini açmasıdır.

Peşinen Muhasebe Hayati Zorunluluktur: Ahiretteki ağır hesaptan kurtulmanın yegâne yolu, dünyadayken Hz. Ebubekir misali her adımı dört kere düşünerek günlük vicdani öz-denetim yapmaktır.

Kabirde Zaman Algısı Görelidir: Her insanın kendi ölümü kendi hususi kıyametidir; ölüm ile diriliş arasındaki asırlar süren zaman dilimi tek bir uykunun anlık süresi gibidir.

Özgür Ä°rade Yalnızca Ä°lahi Rıza’ya Adanmalıdır: Birey iradesini fani insanların heva ve heveslerine deÄŸil, sadece Allah’ın emir ve yasaklarına adayarak hakiki otonomiye ve izzete ulaÅŸmalıdır.

Son Nefes Gelmeden Tövbe Kapısı DeÄŸerlendirilmelidir: Sûr’a üflendiÄŸi an piÅŸmanlık fayda vermeyecektir. Ä°nsan henüz nefes alıyorken amellerini ıslah etmeli, ilahi “çifte vaat” karşısında cenneti kazanacak bir takva hayatı sürmelidir.

Abdülaziz TANTİK

Henüz yorum yapılmamış.

* İşaretli tüm alanları doldurunuz.

Tasarım ve Kodlama BEYRİBEY BİLİŞİM