Sosyal Medya

Yazarlar

Xi Jinping - Donald Trump görüşmesi üzerine

tarihinde yayınlandı.

24 Eylül’de Beyaz Saray’da Trump ile Xi Jinping, iki süper gücün liderleri olarak bir araya geldi. Ãœstelik bu görüşmenin koÅŸulları, Mayıs ayında Pekin’de yapılan görüşmeden oldukça farklıydı. O tarihten bu yana Ä°ran savaşı daha da ÅŸiddetlenmiÅŸ, küresel ekonomi üzerindeki olumsuz etkileri belirgin biçimde derinleÅŸmiÅŸti.

Tam da bu koÅŸullar altında Trump’ın Xi Jinping’i Beyaz Saray ziyareti sırasında uçağının kapısında, en üst düzey devlet protokolüyle karşılaması dikkat çekiciydi. Bu, öyle sıradan bir diplomatik görüntü deÄŸildi. Amerikan siyasi ve diplomatik geleneÄŸi açısından bu karşılamanın taşıdığı sembolik anlam oldukça önemliydi.

Washington ile Pekin arasında ciddi bir stratejik rekabet yaÅŸanmasına raÄŸmen, ABD’nin Çin’i yalnızca bir rakip olarak deÄŸil, kendisiyle aynı ağırlıkta bir muhatap olarak gördüğünü gösteren güçlü bir diplomatik mesaj niteliÄŸindeydi.

ABD-Çin ilişkisinin en önemli boyutu askeri değil, ekonomiktir. Askeri boyut ikinci plandadır; zira taraflardan hiçbirinin diğerine karşı savaş yürütmesi ne çıkarı ne de tam kapasitesi bulunmaktadır. İran savaşı, enerji maliyetleri ve küresel ticareti olumsuz etkilemektedir.

Pekin’in üretimi iç tüketimin üzerinde olduÄŸu için, ekonomisinin sürdürülebilirliÄŸi büyük ölçüde ihracata baÄŸlıdır. Küresel talebin zaten zayıf olduÄŸu bir dönemde savaşın yarattığı ekonomik baskı, Çin’in sorunlarını daha da ağırlaÅŸtırmaktadır. ABD ise Çin’e karşı uyguladığı bir dizi gümrük vergisine raÄŸmen Çin’in en önemli ticaret ortaklarından biri olmayı sürdürmektedir.

Burada ilginç bir durum ortaya çıkıyor: Ä°ran savaşı Çin’in ABD pazarına olan ihtiyacını artırırken, aynı savaÅŸ ABD’nin de Çin’le ekonomik iliÅŸkileri sürdürme ihtiyacını artırıyor. Çin daha fazla ihracata, ABD ise daha düşük enerji maliyetlerine ve istikrarlı küresel tedarik zincirlerine ihtiyaç duyuyor. Dolayısıyla iki ülke birbirinin rakibi olduÄŸu kadar birbirine bağımlıdır.

Bu nedenle Washington ve Pekin açısından ortak bir çıkar alanı oluÅŸuyor: Petrol akışının, özellikle de Hürmüz BoÄŸazı üzerinden enerji ticaretinin yeniden istikrara kavuÅŸması lâzım. Savaşın uzaması Çin’in enerji maliyetlerini ve ihracat sorunlarını artırırken, ABD açısından da enerji fiyatlarını, enflasyonu ve askeri harcamaları yükseltiyor. Dahası, ABD’nin askeri kaynaklarını ve stratejik dikkatini uzun süre OrtadoÄŸu’ya yöneltmesi, Washington’un Çin’le yürüttüğü uzun vadeli rekabette ayrı bir maliyet oluÅŸturuyor.

Çin’in Ä°ran üzerinde uygulayabileceÄŸi ekonomik baskı da bu denklemde önem kazanıyor. Ä°ran ekonomisinin Çin bankaları ve Çin’le yürüttüğü ticaret üzerinden önemli ölçüde nefes alabildiÄŸi düşünüldüğünde, Pekin’in bu kanallar üzerindeki etkisi Tahran üzerinde bir baskı aracına dönüşebilir. Buna karşılık Washington’un Çin’e uyguladığı gümrük vergilerini yumuÅŸatması, Pekin’in Ä°ran konusunda daha fazla iÅŸ birliÄŸine yönelmesinin muhtemel karşılığı olabilir.

Fakat mesele yalnızca gümrük vergileri deÄŸildir. ABD-Çin iliÅŸkilerinin önündeki daha büyük sorunlardan biri Tayvan’dır. Çin açısından Tayvan hem ulusal bir mesele hem de Pasifik’e eriÅŸim bakımından stratejik öneme sahiptir. ABD açısından ise Tayvan’a yönelik politikanın deÄŸiÅŸtirilmesi, yalnızca Çin’le iliÅŸkileri deÄŸil, Washington’un Asya’daki müttefikleriyle iliÅŸkilerini etkileyebilir.

Sonuçta ortaya oldukça karmaşık bir tablo çıkıyor. Ä°ran savaşı Çin ekonomisi üzerinde baskı oluÅŸtururken, aynı savaÅŸ ABD ekonomisine ve askeri kapasitesine de ciddi maliyetler yüklüyor. Çin ABD pazarlarına, ABD ise istikrarlı enerji ve ticaret koÅŸullarına ihtiyaç duyuyor. Dolayısıyla Washington ile Pekin arasındaki iliÅŸkiyi yalnızca “kim kime karşı avantaj saÄŸlıyor?” sorusuyla açıklamak mümkün deÄŸil.

Bütün bunların Türkiye açısından da doÄŸrudan bir anlamı var. Ä°ran savaşının uzaması enerji fiyatlarından ticaret yollarına kadar Türkiye’yi yakından etkileyebilir. Büyük güçler birbirleriyle rekabet ederken aynı zamanda birbirlerine ihtiyaç duyabiliyorsa, Türkiye’nin de farklı güç merkezleriyle iliÅŸkilerini kendi ekonomik ve jeopolitik çıkarları doÄŸrultusunda çeÅŸitlendirmesi mümkündür. Türkiye açısından asıl mesele bir taraf seçmek deÄŸil, büyük güç rekabetinin arttığı bir dünyada kendi hareket alanını koruyabilmektir.

 

Mehmet BEYHAN

Henüz yorum yapılmamış.

* İşaretli tüm alanları doldurunuz.

Tasarım ve Kodlama BEYRİBEY BİLİŞİM