M. Ali Akbulut: Enerji savaşları
Dünya hızla değişiyor. Teknolojik gelişmeler, değişimi daha net gösteriyor. Değişmeyen şeyler de var tabii ki. Savaşlar ve savaşların sebepleri. Yaşadığımız bölge, Batı Asya’da savaş eksik olmaz diye zihnimize kazınan sözler var. Oysa savaş sadece Batı Asya bölgesinde yaşanmıyor. Dünyanın birçok bölgesinde savaşlar geçmişte de vardı. Şimdi de var.
Savaş istenilen bir durum değil. Gelirse de kaçınılmaz olarak hazırlıklı olmak gerekiyor tabii ki. “Savaş” dediğime bakmayın, tek başına askerî savaşlar yaşanmıyor artık. Savaşların her türlüsüyle karşı karşıyayız. Yaşanan bu savaşların farklı sebepleri varsa da ortak sebeplerden biri de enerjidir. Enerjinin kaynaklarına sahip olmak, enerji koridorlarını kontrol etmek, enerji piyasasını yönetebilmek gibi birçok sebep sayılabilir tabii ki. Ortak noktanın enerji olduğunu bir kez daha söyleyelim.
Petrolün bulunmasıyla birlikte başlayan, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra ise daha kaba hatlarıyla kendini gösteren enerji savaşlarını kategorize etmek değil amacım. Geçmişteki bu savaşların bugüne yansımasını anlamak açısından kısa bir gözden geçirmekti. Bunu yaparken de kısa bir iki noktayı hatırlayarak günümüze gelelim.
1940’lı yıllar, Siyonist işgal rejiminin tesisi konusunda yaşanan çatışmaların olduğu dönemdir. Ve 1940’lı yılların sonuna doğru ise işgal rejimi artık resmen ilan edilir. Bölgedeki Arap ülkeleri bu durumu sineye çekse de çatışmalar bir türlü bitmez. Bölgede aktör ülke İngiltere’den sonra artık ABD’nin almaya başladığı döneme girilmiştir. İşgal rejimi de aslında ABD kanatları altında kurulmuştur. 1940’lı yıllar geride kalmış; dramların, acıların, sürgünlerin, katliamların olduğu dönemler yaşanmış, 1960’lı yılların ortalarına gelinmiştir. Bölge Arap ülkeleriyle işgal rejimi arasında ciddi gerilim vardır. Ve 1967 Savaşı patlak verir. Araplar büyük bir yenilgi alır. Filistin topraklarının büyük kısmı ve Kudüs’ün önemli kısmı işgal rejiminin kontrolüne geçmiştir. Araplar yenilmiştir. Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu birçok İslam ülkesinde ise ses yok, tepki yok. Bu tepkisizliği dikkate alan Siyonistler yeni bir hareket daha başlatırlar. Daha doğrusu biraz da nabız yoklama diyebiliriz buna. Mescid-i Aksa’ya saldırıp ateşe verirler.
Bu durum, İslam ülkelerini biraz olsun gayrete getirir. Türkiye, İran, Suudi Arabistan, Mısır gibi bölge ülkeleri harekete geçer, İslam Konferansı İşbirliği Teşkilatı’nın temellerini atarlar. Siyasi ve diplomatik alanda Siyonist işgal rejimine karşı önemli bir adım olur. Fakat asıl konu petrol olmuştur. Daha doğrusu önemli bir güç ve caydırıcı bir silah olabileceğini gösteren ürün ortaya çıkmıştır.
Bu gelişmelerde iki önemli nokta var. Birincisi, bölgede ve dünyada önemli aktör olan ABD olayın farkına varıp, daha önce altın ile satın aldığı petrolü bundan sonra altın olarak ödeme yapamayacağını belirterek petrolün değerinin dolar olarak belirlenmesi anlaşmasını Suudi Arabistan’la yapıyor. Artık dünya petrol borsalarında petrol fiyatları dolar üzerinden belirlenmeye başlanıyor. Petro-dolar kavramı literatürümüze girmiş oluyor. Bunun karşılığında ABD, Suudi Arabistan Krallığı’nı koruma güvencesiyle bölgedeki nüfuzunu kalıcı hâle getiriyor.
1973’te yaşanan petrol krizini hatırlamazsak olmaz. Petrol üretiminin düşürülmesi kararıyla birlikte dünya petrol piyasalarında yaşanan kriz, dünya ekonomisini ciddi oranda etkisi altına alıyor. Bu kriz, ABD’nin bölge Arap ülkeleriyle yaptığı anlaşmayla kısa sürede toparlansa da dünya ekonomisinde petrol ve enerjinin silah olabileceği ortaya çıkmış; petrol ve enerjinin artık dış politikada, güvenlikte, ekonomide önemli bir baskı aracı ve silah olduğu da ortaya çıkmıştı.
1970’lerden başlayarak 1979’da İran’da yaşanan İslam inkılabı zaferi, 1980-1988 İran-Irak Savaşı, 1990’larda Irak-Kuveyt Krizi, ABD’nin Irak’a saldırısı ve 2003 Irak işgali gibi olaylar da enerji/petrol krizleri içinde önemli bir yer edinirler. 2011 yılında Arap Baharı denilen sosyal hareketler, 2020’lerde başlayan corona virüsü gibi olaylar da bu listeye girmesi gereken gelişmeler aslında.
ABD’nin enerji kaynaklarına, enerji nakil koridorlarına ve enerji piyasasına hâkim olma siyasetlerine itirazlar, 2011 Arap Baharı olaylarıyla daha bir kendini gösterdi. İran ve Venezuela’nın petrolün dolar üzerinden satılmasına karşı alternatif arayışları, Rusya’nın da buna katılması, Çin’in bazen doğrudan bazen dolaylı destekleri de enerji/petrol savaşlarına farklı bir boyut kazandırdı.
Rusya’nın Gürcistan, Ukrayna gibi sorunları; Azerbaycan-Ermenistan arasındaki savaş, siyasi ve toprak savaşı gibi görülse de enerji/petrol savaşlarının parçası olduğunu zaman içinde daha net görmeye başladık.
ABD Başkanı Trump’ın Venezuela’ya yönelik korsan eylemleri, İran’a yönelik saldırıları da enerji/petrol savaşlarının merkezinde olan olaylardır.
Etiyopya ile Eritre arasında yaşanan çatışmalar, Somali ile Somaliland gerilimi, Sudan-Güney Sudan krizi... Bunların arkasında da enerji/petrol sebebi yatıyor.
Bütün bu çatışmaların, enerjinin bir caydırıcılık ve silah olarak kullanıldığı bir süreçten geçiyoruz. Ukrayna’nın Rusya rafinerilerine saldırması, Rusya’nın Ukrayna petrol stoklarına saldırısı, Hürmüz Boğazı’nın kontrolü, Bab el-Mendeb Geçidi’nin kontrolü dünyayı enerji krizine sürüklüyor. Bu bir gerçek. Bu süreç, ABD’nin krallığı koruma karşılığında petrolleri dolar olarak almasıyla başlayan bölge hâkimiyetinin sonuna gelindi.
Enerji/petrol kaynaklarının bölge halkının olması, enerji koridorlarının dış güçler olmadan bölge ülkeleri tarafından yapılması, enerji piyasasında da daha adil bir paylaşımın olması yönündeki düşünce hâkim olmaya doğru ilerliyor.
Bölgemizde yaşanan savaşların sebebi enerji, sonucunun ise halkların çıkarlarına olması dileğiyle.
M. Ali AKBULUT

Henüz yorum yapılmamış.