M. Ali Akbulut: Düşman ve Düşmanlaştırma (12): Töhmet - Suçlama

İnsanoğlu, her daim bencil ve cahil davranışlar içine girdiği zaman düşman ve düşmanlaştırma fiili de başlıyor. Farklı davranış ve tepkilerle ortaya konulan bu düşman ve düşmanlaştırma fiili, aslında insanın kimlik ve kişiliğini de gösteriyor.

İnsan genel olarak zihninde var olan ön yargıların ve ön kabullerin etkisiyle hareket eder. Zihin dünyasındaki bu ön kabuller ve ön yargılar kontrol edilmediği durumda, olumsuz davranışlar gelişerek büyür. Büyüyen bu davranışlar önce insan ilişkilerini bozar, ardından insanın kendisini içten içe kemirerek yok eder.

Birçok davranış sonuç itibarıyla aynı yere çıkıyor. Belki farklı şekillerde isimlendirilebilir, vurgu ve tonlamada farklılıklar gösterebilir. Azı normal karşılansa da çoğu, düşmanlaşma ve düşmanlaştırmada bir dönüm noktasına dönüşebilir. Bu yüzden de yapılan davranışların kaynağı ve sebepleri açısından her daim bencillik ve cahillik olarak karşımıza çıkıyor. Bencillik ve cahilliğin içini farklı davranışlarla doldurdukça, iyi ve kötü de anlaşılır hale geliyor. Şiddet ve şiddete giden sürecin kaynağı ve sebepleri de görünür hale geliyor.

Günlük hayatımızı, ikili ilişkilerimizi, toplumsal ilişkilerimizi önemli oranda etkileyen davranışlardan biri de TÖHMET'tir. Töhmet, iftiranın bir alt derecesidir diyebiliriz. Töhmet ve iftira arasında hem yapılış hem de ana mantık açısından farklılıklar var.

Töhmet, Arapça 'vehm' yani 'vehim'den geliyor. Zihin dünyasında olduğunu sanmak, ön yargı ve ön kabulle kişi ya da kişiler hakkında suçlayıcı bir davranış içinde olmak. Kök itibarıyla 'vehm'den gelse de vehim ile töhmet arasında tabii ki ince bir nüans farkı var. Vehimde kişinin kendisini de içine alan düşünce ağırlıklı bir durum olsa da töhmet, başkalarını suçlayan bir davranışa götürür.

Şimdi; töhmet, suçlama, karalama, şüphe uyandıracak, kuşku oluşturacak, zan altında bırakacak, suçlu ve kabahatli gösterecek, kişi ya da kişiler, kurumlar hakkında olumsuz kanaat oluşturacak davranış halidir. Bazen aile içinde yaşanan küçük çaplı rekabetler, bazen arkadaş çevrelerinde oluşan kendini kabul ettirme çabası, bazen rakip firmalar arasındaki ticari yarış, bazen siyaset içindeki mücadelede tarafların birbirleri arasında yaşadığı çekişmeler töhmet için zemin oluşturabiliyor. Basit ve masumane gibi gözüken fakat sonuç itibarıyla birine ya da birilerine zarar vermeyi hedefleyen bir davranıştır.

Kişi, bilgi ve belge olmaksızın sevmediği kişi ya da kişilere, kurumlara ya da gruplara yönelik olumsuz düşüncenin oluşması amacıyla davranışlarda bulunur. Şüphe oluşturmak amacıyla davranışta bulunma hali. Bu hal, bazen kişinin bulunduğu ortam, bazen yaptığı konuşma, bazen ortaya koyduğu bir hareket töhmete sebep olabilir. Ve genellikle de bilinçli yapılır. Bilinçsiz yapılmış olsa bile kişi ya da kişilere, kurum ya da gruplara yönelik olumsuz düşüncenin oluşmasını hedefler.

Töhmetin yandaşı ve yakın arkadaşı su-i zandır. Onun da üstünde olan iftira vardır. Kültürümüz ve edebiyatımızda da töhmetle ilgili çok fazla kelime yerleşmiştir. "Töhmet altına almak", "töhmet altında bulunmak", "töhmet altında kalmak" gibi.

Töhmetin yandaşları olduğu kadar yoldaşları da var. Dedikodu, hakaret, karalama, itham gibi. Gerek töhmetin gerekse yoldaşı davranışların ana merkezinde, muhatabının onur ve haysiyetini zedelemek, ruhsal ve psikolojik olarak zarar vermek, kişinin itibarını zedelemek, toplum nezdinde suçlamak hatta hukuki ve idari olarak cezai duruma sokmaktır.

Su-i zandan başlayarak şüpheye, şüpheden töhmete uzanan bir davranış halidir.

Töhmet, günlük hayatta çok sık yapılan bir davranış olsa da ifade tarzı olarak dil ve söylemde şimdilerde daha çok "suçlama" şeklinde ifade ediliyor. Suçlama tek başına töhmetin yüklendiği anlamı vermiyor, yetersiz kalıyor. Eylem yapılıyor, davranışlar devam ediyor fakat eylemin ifade tarzı değişiyor. Sosyal medya üzerinden daha rahat, daha sık yapılan töhmet eylemlerinde belge yok, bilgi yok, sınır yok fakat muhatabı suçlayacak ya da suçlu gösterecek çok sayıda argüman geliştiriliyor. Yapay zeka denilen ruhsuz bir teknolojik ürünle toplumda töhmet oluşturacak altyapı oluşturuluyor. İnsanlar, kurumlar, gruplar ya da ülkeler çok rahat töhmet altına alınabiliyor. Bu şekilde komplo da hazırlanmış oluyor.

İnsanın kendisinde ruh olmayınca töhmet davranışını çok rahat yaparken, ruhsuz ve duygusuz bir yapay zeka teknolojisinin neler yapabileceğini sizler düşünün. Asılsız iddialarla, yönlendirici anlayış içinde, yıkıcı ve yok edici davranışlar çok rahat yapılabilir.

Sosyal medya üzerinden yapılan ve yazılanların, paylaşılanların çok farklı mecralara sürüklenerek töhmet oluşturabilecek bir durumu var. Ön yargıların hakim olduğu bir mecra sosyal medya. Bilgi ve belge olmaksızın, montajlama yöntemiyle ilişkileri bozabilecek, çatışmalar çıkarabilecek bir yönü var. Uluslararası ilişkilerden ülke siyasetine yön verecek, toplumsal ilişkilerden ikili ilişkileri bozabilecek niteliktedir. Üzerinde düşünme ve doğruluğunu araştırma kapasitesi de yok.

Yaradan Rabbimiz bizi doğru anlayan, doğru aktaranlardan, iyi düşünen, iyilik üzere olan ve iyilerle birlikte olanlardan eylesin.

Not:Töhmet kelimesi özellikle tercih edilmiştir. Günümüzde fazla kullanılmak istenmese de çok geniş anlam ifade eden bir davranış biçimi. Töhmet yerine suçlama ve karalama daha sık kullanılıyor. Oysa töhmet daha geniş anlamı içinde barındırıyor. Bu davranış biçiminin kınanan bir davranış olduğunu da unutmamak gerekiyor. Karalama ve suçlama biraz daha hafifmiş gibi kullanılıyor sanki…

M. Ali Akbulut